روزگاران را با تغيير از گونه‌اى به گونه ديگر بين مردم مقرّر كرده‌ايم تا معلوم كند كسانى از شما را كه ايمان آورده‌اند و از شما گواهانى بدست آورد و خدا ستمگران را دوست نمى‌دارد).

معنى آيه اين است كه جنگها يكنواخت و يك‌گونه ادامه نمى‌يابد و چه بسا به سود و يا زيان آنان تمام شود، هر چند در هر صورت و در پايان كار پيروزى با مؤمنان است، زيرا خداى متعال، مؤمنان را خوار نخواهد كرد و اگر گاهى آنان دچار شكست شوند، آن شكست وسيله آزمايش و افزايش ثواب آنان بر شكيبايى و پايدارى است كه از خود نشان داده‌اند و بايد بدانند كه زندگى اين جهان زندگى كامل و بدون شكست و ناكامى نيست و سير آن روى خط مستقيم نبوده و شرايط و اوضاع و احوال آن يكسان نيست و نمى‌توان به آن اعتماد كرد و زندگى كاملا گوارا در جهان ديگر ميسّر است و زندگى اين جهان است كه براى دستيابى به آن كوشش لازم است.

به همين دليل است كه در دنباله آيه مى‌گويد: «تا خدا كسانى از شما را كه ايمان آورده‌اند، بشناسد» يعنى روشن شود كه چه كسى داراى ايمان پايدار و چه كسى داراى ايمان ناپايدار و سست است. تصريح به‌ [وَ اللَّهُ‌] لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ. (خداوند ستمگران را دوست نمى‌دارد» نيز توضيحى است بر اينكه پيروزى كافران از نظر بزرگداشت و رعايت جانب آنان نيست، بلكه به دليل استدراج‌[١] و مهلت است افزون بر آنكه دربرگيرنده مصلحتى براى مؤمنان است و در واقع خواست پيروزى كافران و محبتى نسبت به ستمكاران در ميان نيست.

٢٧- آيه ١٥٢ سوره آل عمران: ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ.- سپس خداوند، شما را از پيشرفت و پيروزى بر دشمن بازداشت تا شما را بيازمايد».

توضيح معنى آن، از آيه پيشين به دست مى‌آيد، افزون بر آنكه مفهوم آيه سزاى نافرمانى نسبت به مسلمانانى است كه در جنگ احد به طمع گردآورى غنيمتها، در انجام وظايف خود در جنگ سستى و كوتاهى كرده‌اند.

٢٨- آيه ١٥٣ سوره آل عمران: فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ.- اندوهى از پى اندوهى به شما

[١] مفهوم« استدراج» را در گفتارى جداگانه روشن خواهيم كرد.