آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٧٧ - اشاعره

به گفته‌هاى پوچ و بيهوده، از روى غرور: قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ‌[١] «فريد وجدى» به غلط مى‌گويد: «حشويه» گروهى از معتزله‌اند كه به ظواهر قرآن تمسك مى‌جويند و در دام اعتقاد به تجسيم افتاده‌اند». و مى‌افزايد: «آنان منسوب به حشو يعنى مردمان پست و رذلند».[٢] شايد منظور او گروهى از اهل حديث باشند كه اصحاب «اشعرى» و بر مذهب اعتزال بوده‌اند و سپس به مذهب «صفاتيون» روى آورده‌اند.

«صفدى» گفته است: «بيشتر «حنفيان» از «معتزله» و بيشتر «شافعان» از «اشاعره» و غالب «مالكيان» از «قدريه» (شايد به معنى جبريه) و اكثريت «حنبليان» از «حشويه» اند».[٣]

اشاعره‌

اشعريها، پيروان «ابو الحسن علىّ بن اسماعيل اشعرى» هستند.[٤] او به نياى هشتم خود، «عبد اللّه بن قيس ابو موسى‌[٥] اشعرى» منسوب است كه در حكميت در جنگ صفين، به عنوان نماينده على (ع) در مقابل «عمرو بن عاص» بود. وى نخست معتزلى و از شاگردان «ابو على محمد بن عبد الوهاب جبائى»[٦] بود كه در روزگار خود امام و پيشواى «معتزله» به شمار مى‌آمد و در مناظره‌اى كه بين او و استادش رخ داد،

[١] توبه، ٣٠.

[٢] دائرة المعارف قرن بيستم، ج ٣، ص ٤٧٧، ماده« حشو».

[٣] الغيث المنسجم، صفدى، ج ٢، ص ٤٧. نيز ر. ك: ضحى الاسلام، احمد امين، ج ٣، ص ٧١.

[٤] او به سال ٣٢٤ ه. ق. درگذشت. از مشهورترين كتب او در« مقالات الاسلاميين و اختلاف المصلّين» و« الابانة عن اصول الدين» است.

[٥] وى در جنگ جمل فرمانرواى كوفه بود. على( ع) وى را به شركت در جنگ دعوت كرد و كسى را به كوفه فرستاد و مردم كوفه را به يارى خود دعوت نمود، ولى ابو موسى، مردم را به عدم دخالت در جنگ تشويق نمود و على( ع) او را از حكومت بر كنار كرد و تا هنگام حكميت، از كار بر كنار بود كه در اين قضيه« عمرو بن عاص»، او را فريب داد و او به كوفه بازگشت و به سال ٤٤ ه. ق در آنجا درگذشت.

[٦] « جبايى» به سال ٣٠٣ ه ق. درگذشت. او مقالات مشهورى در مذهب اعتزال دارد.