آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٧٦ - حشويه

دارمى» (متوفى به سال ٢٨٠ ه. ق) است كه سرشار از روايات تجسيم و تشبيه است.

كه گمان كرده‌اند ردّ بر جهميه است كه اصحاب «جهم بن صفوان»، شاگرد «جعد بن درهم» مؤدب محمد بن مروان» ملقب به «حمار» به شمار مى‌آيند. او در اين كتاب در نفى صفات با «معتزله» موافق است‌[١] و كتاب مذكور از مهم‌ترين كتب صفاتى است.

در هر صورت، همان گونه كه مى‌دانيم «حشويه» به گروههاى «سلفيون»، «صفاتيه» و دنباله روان آنان (تيميه و وهابيه) گفته مى‌شود كه تمسك آنان به ظواهر الفاظ وارد در شريعت، اعم از كتاب و سنت است، اگر چه اعتقاد به جبر و تشبيه و اثبات اندام و اعضاء براى خدا- كه مستلزم اعتقاد به جسميت خداوند است- اگر چه از لوازم آن باشد. دليل آنان بر اين اعتقادات خود، اين است كه روايات مورد استفاده، موثق است و تمسك به آنها و اعتقاد به ظاهر الفاظ و همان مفهومى كه از اين ظواهر بدست مى‌آيد، بدون هيچ تأويل و تفسير موجهى واجب است.

«ابن جوزى» مى‌گويد: «روش محدثان به اين گونه است كه احاديث خود را اگر چه به باطل، ترويج كنند و چه زشت است اين روش، كه پيامبر (ص) فرمود:

آنكه حديثى دروغين از من نقل كند، خود يكى از دروغ‌گويان است.»[٢] «شيخ طوسى» ذيل آيه: أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها مى‌گويد:

«در اين آيه اشاره‌اى به بطلان گفته نادانان اهل حديث است كه حديث را اگر چه اختلالى در معنى آن باشد، بر حسب روايت، نقل مى‌كنند».[٣] از «امام باقر (ع)» است كه: «نادانان حفظ روايت را دوست دارند و دانايان از ترك آن به دليل رعايت اصول محزونند.»[٤] آرى، اين است روش اهل حشو از اصحاب حديث براى پر كردن كتابهاى خود

[١] ملل و نحل، شهرستانى، ج ١، ص ٨٦.

[٢] الموضوعات، ابن جوزى، ج ١، ص ٢٤٠.

[٣] تفسير« التبيان فى تفسير القرآن» ج ٩، ص ٣٠١.

[٤] روضة كافى، ج ٨، ص ٥٣ از رساله سعد الخير.