آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٥٩ - درس صد و نهم تنزيه خدا از نظر امامان و متكلمان شيعه

است و لطيف آگاه.[١] و هم او (ع) در پاسخ ابن ابى العوجاء گفته است: شأن خدا بس والاست.

سلطانى است قهار. مكانى از وى خالى نيست و در هيچ مكانى نيست و جائى نيست كه نسبت به جاى ديگر به او نزديك‌تر باشد.[٢] وقتى به محضر امام موسى بن جعفر (ع) گفته شد: گروهى بر آنند كه خداى تعالى به آسمان دنيا فرودمى‌آيد! حضرتش فرمود: خدا فرودنيايد و نياز ندارد كه فرودآيد. ديدگاه (علم فراگير) او نسبت به دور و نزديك يكسان است. هيچ نزديكى از او دور نيست و هيچ دورى به او نزديك نيست. به هيچ‌چيز نياز ندارد، بلكه همه چيز نيازمند اوست. او داراى رفعت و والائى است. خدائى نيست جز او كه عزيز حكيم است. اما آنان كه بر آنند خداى تعالى فرودآيد از آنانند كه به او نقصان و زيادت نسبت دهند، هر متحركى نيازمند محركى است كه آن را به حركت درآورد و يا به وسيله آن حركت كند و آنكه به خدا چنين گمان برد، هلاك شود. بپرهيزيد از اينكه در وصفش براى او حدّى قائل شويد كه او را به نقصان يا زيادتى، يا تحريك و تحريك، يا زوال و نزول و يا قيام و قعود، محدود كند كه خداى تعالى برتر از توصيفهاى توصيف‌كنندگان و توهّم متوهّمان است.[٣] اين است نمونه سخنانى در تنزيه خداى تعالى از مشابهت با آفريدگان كه در سخنان امامان (ع) و محققان از دانشمندان آمده است و حتى متأخران از اشعريان كه سخنان اشاعره اوائل را تأويل مى‌كنند، در تنزيه خداى تعالى بر همين عقيده‌اند، مگر گروهى از اشعريان به نام حشويه كه در اين زمان نيز به پيروى از پيشينيان خود، پايبندند.

و اينك بحثى در بى‌پائى عقائد مشبهه كه خدا را در جهت معينى مى‌دانند:

وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ، فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ‌ (بقره، ١١٥) و

[١] اصول كافى، ج ١، ص ١٠٣- ١٠٤.

[٢] مأخذ پيشين، ص ١٢٦، شماره ٣، باب الحركة و الانتقال.

[٣] مأخذ پيشين، ص ١٢٥، شماره ١.