آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦٥ - استواء

آفريدگان او هستند، چه خداى تعالى آفريدگانى را براى حمل عرش خود برگزيده است و آنان حاملان علم او هستند و آفريدگانى نيز در اطراف عرش او تسبيح مى‌گويند كه آنان عاملان به علم اويند.[١] امام (ع) در اين بيان تدبير فراگير خداى تعالى را توضيح مى‌دهد كه ناشى از علم و قدرت است و به همين جهت است كه مى‌گويد: آنان حاملان علم او هستند و به آن عمل مى‌كنند. به سخن ديگر تدابير او را نسبت به شئون اين عالم به مورد اجراء مى‌گذارند. همان گونه كه آيه ٧ سوره هود حاكى است: وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ- اوست آنكه آسمانها و زمين را در شش روز بيافريد و عرش او بر آب قرار داشت». به سخنى ديگر، تدبير خداى تعالى پيش از آفرينش آسمانها و زمين به چيزى جز آب تعلق نداشت، زيرا در آن روز در عالم طبيعت، چيزى جز آب موجود و شناخته‌شده، نبوده است و به گونه‌اى كه در روايات است خداى تعالى نخستين ماده‌اى را كه آفريده، آب است.[٢] طبرى بر آن است: آنچه بر صحت اين بيان دلالت دارد، نص قرآن است. به گفته ابن عباس كه آن را جعفر بن ابى المغيره از سعيد بن جبير روايت كرده است، عرش خداى تعالى، علم است. به دليل‌ وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما زيرا حفظ آنچه در آسمانها و زمين است بر او گران نيست، از آنجا كه بر آنها علم و احاطه دارد و همان گونه كه درباره فرشتگان خود گفته است: آنان در دعاى خود مى‌گويند: رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً كه آيه صراحت دارد علم او همه اشياء را فرا گرفته است و به همين معنى است آيه‌ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‌[٣]

استواء

«استواء» به معنى تمكن و استيلاء تام است و نه به معنى جلوس و نشستن،

[١] اصول كافى، ج ١، ص ١٣١.

[٢] رجوع شود به: بحار الانوار، ج ١، ص ١٠٢ و ج ٥٧، ص ٣٠٨.

[٣] جامع البيان، چاپ الاميريه، ج ٣، ص ٨.