اين مسئله با چند مسئله ديگر پيوند داشته و درآميخته است، به طورى كه غالبا هماهنگى بين آنها، خالى از مشكل نيست، مگر براى آنان كه به لطف خدا از هر انحرافى مصونند و در آثار اهل بيت عصمت (ع) به درستى، تفكّر و تأمل مى‌كنند. از جمله اين مسائل است: «توحيد مطلق» و «عدل مطلق» و «حكمت در تكليف» و «حسن و قبح عقلى» و «استحقاق ثواب و عقاب».

«شيعه» در بررسى و هماهنگ كردن اين مسائل با يكديگر، روشى را برگزيده است كه لازمه آن، هيچ تناقض و ناسازگارى، بين اين مسائل نيست. ولى ديگران- كه در بررسى اين مسائل، روشهاى انحرافى در پيش گرفته‌اند و برخى را اقرار و برخى را انكار كرده‌اند- موجب شده‌اند كه شك و ترديدى بيشتر در اين مسائل به وجود آيد.

«اشاعره» گمان كرده‌اند كه جانب توحيد مطلق را گرفته و گفتند:

آفريننده‌اى جز خدا نيست و جز او كس ديگرى، در جهان هستى مؤثر نمى‌باشد و به اين دليل، صحت استناد افعال را به آدميان نفى كردند و آنها را به خدا نسبت دادند كه لازمه آن، اعتقاد به جبر و سلب اختيار آدميان در افعال خود است. با اين اعتقاد، مسئله عدل مطلق و حكمت در تكليف، منتفى است و جايى براى حسن و قبح عقلى و استحقاق پاداش و كيفر وجود ندارد.

امّا «معتزله» به دليل اعتقاد به مسئله عدل مطلق و حسن و قبح و ثواب و عقاب و حكمت در تكليف و برانگيختن پيامبران و فرستادن كتابهاى آسمانى، افعال آدميان را بطور مطلق به خود آنان نسبت دادند و گفتند: آنان در انجام آنچه بخواهند و ترك آنچه نخواهند، مختارند. اينان در مسئله استطاعت و اختيار مطلق از حدّ آن درگذشتند، تا آنجا كه جايى براى تأثير اراده خدا و قدرت و نيروى او در افعال بندگان نيست و به اين دليل، به تفويض معتقد شدند كه لازمه آن، اين مطالب است: بندگان، خود و به اختيار و اراده و قدرت خاص خود، پديدآورنده افعال خويشند و قدرت گرچه بخششى از سوى خداوند به بندگان خود است، ولى به كار گرفتن اين قدرت و تأثير آن در ايجاد و آفرينش، بطور كامل مشروط به اختيار و استقلال آنان در اراده و اقتدار است.

«شيعه» در پرتو آموزشهاى اهل بيت (ع) در مسئله قدرت و استطاعت، روشى‌