آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٥١ - الف - استدراج

و البته آنان كه به راه كفر رفتند، گمان نكنند كه مهلتى كه ما به آنها مى‌دهيم به حال آنها بهتر خواهد بود، بلكه براى امتحان به آنان مهلت مى‌دهيم تا بر سركشى و طغيان خود بيفزايند و به آنان عذابى رسد كه به آن سخت خوار و ذليل شوند.

«لام» در «ليزدادوا» براى عاقبت و نهايت است و نه «لام» علت و با اين توضيح، آيه بدين معنى است كه فراوانى نعمت آنان و غفلتشان از آخرت، به افزايش گناه منتهى مى‌شود.

٤- وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ عِقابِ‌.[١] اى رسول ما تو از آزار و تكذيب امت غمگين مباش كه) مردم به رسولان پيش از توهم استهزاء بسيار كردند، ما هم به آنها فرصت داديم تا آنگاه كه ايشان را به عقوبت گرفته و با چه عقاب سخت به كيفر رسانيديم.

مهلت دادن همان عقوبت دنيوى تدريجى است.

٥- فَأَمْلَيْتُ لِلْكافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ.[٢] [و نيز (قوم شعيب) اصحاب مدين، همه رسولان خود را تكذيب نمودند و موسى نيز تكذيب شد] و ما هم كافران را (براى امتحان) مهلت داديم، سپس آنها را به عقوبت گرفتيم و چقدر مؤاخذه من از كافران سخت خواهد بود.

٦- وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَها وَ هِيَ ظالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُها وَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ.[٣] و بسا شهر و ديارى كه به اهلش- با آنكه ستمكار بودند- مهلت داديم، تا روزى آنها را به انتقام گرفتيم و بازگشت خلق بسوى من است.

٧- فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ‌.[٤] (پس چون آنچه (از نعمتهاى الهى) به آنها تذكر داده شد، همه را فراموش نمودند ما هم‌

[١] رعد، ٣٢.

[٢] حج، ٤٤.

[٣] حج، ٤٨.

[٤] انعام، ٤٤.