آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٢٠ - اينك نمونههايى از آيات سعادت و شقاوت

نتيجه گمراه شديم.

«اشاعره» بر آنند كه اين آيه نيز بر «جبر» و بر ناتوانى آدميان به قبول ايمان دليل است و مؤيد آن است كه عامل كردار آنان بيرون از خود آنان است و سرنوشتشان بر طبق آن است كه پروردگار عالميان فرض كرده است، اعم از سعادت يا شقاوت.

روايتى كه از «مجاهد» نقل شده است، مى‌گويند: «وى بر آن است كه «غلبت علينا شقوتنا». بدين معنى است كه شقاوت بر ما فرض شده است.»[١] پيروان عدل و تنزيه بر آنند كه: «مفهومى را كه جبرگرايان از اين آيه اراده مى‌كنند، در واقع، تحريف ظاهر آيه و تأويل مضمون آن بدون دليل معقول است، زيرا ظاهر آيه بر آن است كه گناهكاران اعتراف مى‌كنند كه بر روى گرداندن از آيات الهى، عذر و حجتى ندارند، به دليل اينكه شقاوت را به خود نسبت مى‌دهند و مى‌گويند: شقاوت ما (شقوتنا) كه اين خود صراحت دارد بر اينكه به دست خود براى خود بدبختى به بار آورده‌اند و اين بخت تيره نتيجه كارهاى ناشايسته‌اى است كه خود انجام داده‌اند. اگر شقاوت، از ابتدا براى آنان فرض شده و مسلّم گرديده بود و امرى الزامى و اجبارى بود، بايد آنان عذر پذيرفتنى مى‌داشتند و مى‌توانستند بگويند:

پروردگارا تو خود پديدآورنده اين شقاوت هستى و بر ما حجتى ندارى.

چكيده سخن آنكه آيه مورد گفتگو (بر حسب گفته مفسران بزرگ و دانشمندان ادب و بيان) صراحت دارد به اينكه آنان اعتراف مى‌كنند كه نسبت به آنان اتمام حجت شده و خود به انتخاب نادرست خود، به كارهايى پرداخته‌اند كه ثمره آن تيره‌بختى آنان بوده است. به همين جهت است كه از رفتار خود پشيمانند و از خدا مى‌خواهند بر آنان منت نهد و به زندگى دنيا بازگرداند تا با انجام كارهاى شايسته، گذشته خود را جبران كنند:

رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ.[٢] پروردگارا! ما را از جهنم نجات ده. اگر بار ديگر عصيان كرديم، همانا بسيار ستمكاريم‌

[١] طبرى، تفسير، ج ١٨، ص ٤٤.

[٢] مؤمنون، ١٠٧.