آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٩٤ - آيات پيرامون«وجه»(چهره)

درس صد و دوازدهم آيات مورد تمسك «مشبّهه» و «اشاعره» و معنى درست آنها

آيات پيرامون «وجه» (چهره)

«وجه» از نظر نسبت آن به خداى متعال در يازده مورد، در قرآن آمده است: در آيه ١١٥ و ٢٧٢ سوره بقره، آيه ٥٢ سوره انعام، آيه ٢٢ سوره رعد، آيه ٢٨ سوره كهف، آيه ٨٨ سوره قصص، آيه ٣٨ و ٣٩ سوره الرحمن، آيه ٩ سوره انسان و آيه ٢٠ سوره ليل.

در هيچ‌يك از اين موارد، به معنى عضوى- كه بينى و چشم و ... در آن است.- نيست، بلكه به معنى ذات است، يا به معنى قصد، تقرب و نزديكى به خداوند. ممكن نيست كه هيچ‌يك از آنها را به معنى صورت كه عضوى از اعضا است، به شمار آورد:

آيه ٨٨ سوره قصص: كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌ و آيه ٢٦ و ٢٧ سوره الرحمن:

كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ‌ كه نمايانگر آن است كه: همه چيز فانى است جز وجه پروردگار كه باقى است. به اين معنى نيست كه پس از نابودى همه چيز، صورت او، يعنى عضوى از اعضاى او پابرجا است، بلكه به اين معنى است كه هيچ‌چيز جز ذات مقدس خداى متعال باقى نمى‌ماند و به سخن ديگر، همه چيز جز او نابود مى‌گردد. «وجه» در اين دو آيه، به معنى ذات است و نه چيز ديگر.

جاى شگفتى است كه «اشعرى» و پيروانش، چگونه «وجه» را در اين دو آيه، به معنى «عضو» تفسير كرده‌اند، حال آنكه اين تفسير، تحريف آشكار نسبت به مدلول ظاهرى اين آيات است كه بر هركس- اگر چه با بررسى سطحى- روشن است و تنها بر آنان كه پوشش و پرده بر ديده دارند، پوشيده است.

«وجه»، در آيه ١١٥ سوره بقره: وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‌ نيز به معنى ذات مقدس اوست كه به دليل علم و تدبير، بر اين جهان احاطه دارد.