آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٢٣ - درس صد و چهاردهم كارهاى اختيارى انسانها

٣٤- سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَ لا آباؤُنا وَ لا حَرَّمْنا مِنْ شَيْ‌ءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ.[١] (آنان كه به خداوند شرك آوردند، خواهند گفت كه اگر خدا مى‌خواست ما و پدرانمان مشرك نمى‌شديم و چيزى را حرام نمى‌كرديم. بدين گفتار (جاهلانه جبريان) پيشينيان ايشان نيز تكذيب رسل مى‌كردند تا آنكه طعم عذاب ما را چشيدند. اى پيغمبر بگو آيا شما بر اين سخن مدرك قطعى داريد تا ارائه دهيد؟ (وگرنه) شما پيروى جز از خيالات باطل خويش نمى‌كنيد و جز به گزافه و دروغ سخن نمى‌گوييد.) اين گفته مشركان در جبر و اينكه شرك آنان، از سوى خدا بر آنان تحميل شده است، با گفته «اشاعره»- كفر و ايمان در كافران و مؤمنان، بدون اختيار آنان پديد آمده است- تفاوتى ندارد و به اين دليل آيه مورد گفتگو، ردّ آشكار مذهب فاسد آنان است. اين اعتراض بر آنان وارد است كه اگر دليل و دانشى پيش شماست، آن را براى ما برون آوريد، ولى شما جز وهم و گمان را پيروى نمى‌كنيد و جز افرادى خيالباف نيستيد. خواسته و مشيت خدا در آيه پس از آيه مورد گفتگو قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ.[٢] (بگو خدا داراى حجتى رسا است و اگر مى‌خواست، همه شما را هدايت مى‌كرد.) مشيت تكوينى است و بر حسب مشيت تشريعى، بى‌گمان خداوند، هدايت همگان را مى‌خواهد و همگان را دعوت كرده است كه پروردگار خود را بپرستيد: يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ.[٣] و از خدا و پيامبر (ص) و صاحبان امر پيروى نمايند: أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ.[٤] و تا آنجا كه در توان دارند، از خدا بترسند و بشنوند و اطاعت كنند: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا.[٥] ٣٥- وَ قالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ.[٦] (مشركان گفتند

[١] انعام، ١٤٨.

[٢] انعام، ١٤٩.

[٣] بقره، ٢١.

[٤] نساء، ٥٩.

[٥] تغابن، ١٦.

[٦] زخرف، ٢٠.