آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٧٨ - درس صد و دهم آيات مورد استناد«اشاعره» و پاسخ آن

مسافتهايى تقريبى است، بر حسب درك ابتدايى و ساده‌مردم آن روزگار است.

چنانكه از «امير المؤمنين» (ع) روايت شده كه كسى از او اندازه مسافت بين مشرق و مغرب را پرسيد. وى در پاسخ گفت: به اندازه حركت يك روز خورشيد. از او پرسش شد: خداوند به حساب مردم با اين كثرت چگونه مى‌رسد؟ گفت: همان گونه كه آنان را با اين كثرت روزى مى‌دهد. پرسيده شد: چگونه حساب مردم را مى‌رسد، حال آنكه او را نمى‌بينند؟ گفت: همان گونه كه آنان را روزى مى‌دهد و او را نمى‌بينند.» در پاسخ مسافت بين زمين و آسمان گفت: «مدّ بصر و دعوت مظلوم».[١] روشن است كه اين سخن مجمل امام (ع) كه موجب خشنودى انديشه مردم است، غير از سخنان نادرست ديگران است كه مقياسها و مسافتهاى معينى را در اين گونه موارد به كار گرفته‌اند، كه نه اصلى و مأخذى دارد و نه دانشمندان ستاره‌شناس در آن روزگار، بدان دست يافته بودند، تا چه رسد به عربهاى نادان جزيرة العرب.

٢٣- مقصود از: بين يدى الرب مقابل پروردگار بودن نيست، بلكه به معنى مقابل حكم و قضاى او ايستادن است.

٢٤- موضوع حديث كنيز سياه، چيز ديگرى غير از آن است كه اشعرى و پيروان او گمان كرده‌اند و آن اينكه عربها در آن روزگار، بتهايى را مى‌پرستيدند كه خود از سنگ و چوب ساخته بودند و اينها را خدايانى در زمين فرض مى‌كردند كه مثال خداى آسمان است و مى‌گفتند: ما اينها را نمى‌پرستيم، مگر اينكه ما را به خدا نزديك كنند و مقام و منزلتى بدست آوريم: ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى‌.[٢] همين‌كه اسلام آمد و هر خدايى جز «اللّه» را مطرود شمرد، اعتراف به خداى آسمان و طرد خدايان زمين، به عنوان توحيد به شمار آمد كه كنايه از اعتقاد به خدا، به عنوان خداى يگانه‌اى است كه شريك و مانند و شبيهى ندارد. اگر در آن روزگار، كسى مى‌گفت:

[١] قضاء امير المؤمنين، تسترى، ص ١٨٩- ١٩٠ به نقل از نهج البلاغه، كلمات قصار، ج ٣، ص ٢٩٤ و ٣٩٦ و الغارات از« ثقفى».

[٢] زمر، ٣.