آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٧٣ - درس صد و هيجدهم هدايت و توفيق

وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ‌.[١]- و از آنان كه آفريده‌ايم، گروهى به حق هدايت مى‌يابند و از باطل هميشه به حق بازمى‌گردند.» وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ‌.[٢]- و خداوند سخن به حق مى‌گويد و شما را به حقيقت راهنماى مى‌كند.» و خداوند به پيامبرش خطاب مى‌كند: وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‌.[٣]- بى‌گمان توبه راهى راست هدايت مى‌كنى». و درباره قرآن گفته است: إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ‌.[٤]- بى‌گمان اين قرآن بدانچه استوارتر است، هدايت مى‌كند.» هدايتى كه در اين گونه آيات آمده است، هدايت به شيوه راهنمايى و ارشاد است كه در اصطلاح، «هدايت تشريعى» ناميده مى‌شود كه آن وظيفه پيامبر و از جمله واجبات اوست. هدايتى كه وظيفه او نيست و خداوند او را از آن معاف مى‌كند، «هدايت تكوينى» است و همان هدايت كه در آيه ٥٦ سوره قصص خطاب به پيامبر (ص) مى‌گويد: إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ‌.[٥]- بى‌گمان تو هركس را بخواهى نمى‌توانى هدايت كنى و خداست كه هركس را بخواهد هدايت مى‌كند و او به هدايت‌شدگان داناتر است.» با اين توضيح، تفاوتى كه بين اين آيه و آيه ٥٢ سوره شورى به نظر مى‌رسد، رفع مى‌شود و توضيحات آينده ما سازش و هماهنگى بين آيات بسيار را- كه به ظاهر مخالف يكديگرند- نشان خواهد داد.

٤- [نوع ديگرى از هدايت الهى،] توفيق الهى و مانعى بر عمل خطا و عامل در جهت صواب است كه بخشش خاص الهى نسبت به افراد كوشا در راه هدايت است: وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ‌.[٦]- آن كه به خدا ايمان آورد، خداوند هم قلب او را راهنمايى مى‌كند».

[١] اعراف، ١٨١.

[٢] احزاب، ٤.

[٣] شورى، ٥٢.

[٤] اسراء، ٩.

[٥] قصص، ٥٦.

[٦] تغابن، ١١.