بارها گفته شد كه هدايت در اين گونه موارد، همان توفيق و ارشاد به راه درست است و اضلال و گمراهى، عبارت از خوارى و محروميتى است كه آنان با نپذيرفتن دعوت حق، براى خود فراهم آورده‌اند.

١٢١- آيه ١١، سوره ابراهيم: قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلى‌ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ‌.- رسولان باز به كافران پاسخ دادند كه آرى ما هم مانند شما بشرى بيش نيستيم، ليكن خدا هركس از بندگان را بخواهد، به نعمت نبوت منّت مى‌گذارد». و پيامبر شدن هر پيامبر به دليل استعداد و شايستگى او به انجام اين وظيفه مهم و بزرگ است و با موضوع اختيار ارتباطى ندارد.

١٢٢- آيه ١٢، سوره ابراهيم‌ وَ ما لَنا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا.- و چرا ما بر خدا توكل نكنيم حال آنكه خدا ما را به راه راست هدايت كرده است».

اين گفته يك فرد سپاسگزار نسبت به نعمتهاى الهى است، كه ناشى از لطف بى‌نهايت خداى متعال به بندگان خويش است و چه نعمتى بزرگتر از اينكه خدا راه درست و نادرست را به آنان نشان داده و آنان را به راه راست هدايت كرده اگر دعوت خدا را اجابت كنند و فرمانروايى او را بپذيرند بر خود لازم دانسته كه آنان را مشمول عنايت و لطف بيشتر خود قرار دهد، قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ. يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‌.[١]- از سوى خدا براى هدايت شما نورى عظيم و كتابى به حقانيت آشكار آمد، خدا بدان كتاب، هركس را كه از پى رضا و خشنودى او راه سلامت پويد، هدايت كند و او را از تاريكى جهل و گناه بيرون آورد و به عالم نور داخل گرداند و به راه راست، وى را رهبرى كند».

١٢٣- آيه ٢١، سوره ابراهيم: لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ‌.- اگر خدا ما را هدايت مى‌كرد، هرآينه ما شما را هدايت مى‌كرديم.» اين گفته سركشانى است كه در پاسخ اعتراض مستضعفان دنباله روى خود

[١] مائده، ١٥- ١٦.