خداست، از او بيزارى جست كه ابراهيم شخصى بسيار بردبار و خداترس بود.) اين آيه نمايانگر معذور بودن «ابراهيم» در موضع خود نسبت به پدرش (شوهر مادر و عموى او) است، كه با او قرار گذاشته بود: اگر به خدا ايمان آورد، براى وى طلب آمرزش كند. وى به نفاق و دورويى، اظهار ايمان كرد و ابراهيم با حسن ظنّ به وى براى او آمرزش خواست و چون روشن شد كه به كفر خود پابرجا است، از طلب آمرزش براى وى بازگشت و از او بيزارى جست. خدا در آيه مورد گفتگو، معذور بودن «ابراهيم» را بيان مى‌كند كه استغفار او بر حسب قرار و وعده آن دو بوده است و آنگاه كه براى «ابراهيم» روشن شد كه او بر دشمن با خدا پابرجا است، از او دورى گزيد.

بدين قرار وعده بين آن دو در آيه ٤٧ سوره مريم اشاره شده است: قالَ سَلامٌ عَلَيْكَ، سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي، إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا. (باز ابراهيم به پدرش گفت: سلامت باشى، من از خدا بر تو آمرزش مى‌طلبم كه خداى من بسيار در حق من مهربانست.) در آيه ٤ سوره ممتحنه- كه پيروى از روش ابراهيم و چگونگى رويارويى با مشركان سفارش شده است، مگر استغفار او براى پدرش- مى‌گويد: إِلَّا قَوْلَ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ‌. (الّا آنكه ابراهيم به پدر (يعنى عموى) خود گفت (اگر به خداى ايمان بياورى) من براى تو از خدا آمرزش مى‌طلبم.) ولى صيغه استغفار، در آيه ٨٦ سوره شعراء آمده است كه مى‌گويد: وَ اغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ. (بارالها از پدرم (يعنى عمويم) به لطف خود درگذر و او را هدايت فرما كه وى سخت از گمراهان است.)

مجادله ابراهيم با پروردگار خود

٦- فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ وَ جاءَتْهُ الْبُشْرى‌، يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ، إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ.[١] (چون وحشت ابراهيم از ميهمانان، از دل او رفت، و بشارت فرزنددار شدن به او داده شد، در آن حال براى رهايى قوم لوط از عذاب با ما به گفتگو و التماس درآمد. كه همانا ابراهيم بسيار حليم و رئوف بود.)

[١] هود، ٧٤.