آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٩٩ - آيات پيرامون«يد»(دست)

آيه ٧٣ از سوره آل عمران نشان‌دهنده همين مطلب است: قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ. (اى پيغمبر بگو فضل و رحمت به دست خداست به هركس خواهد عطا كند و خدا را رحمت بى‌منتهاست.) و نيز آيه ٢٩ از سوره حديد مى‌گويد: وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ. (فضل به دست خداست، آن را به هركس خواهد عطا مى‌كند و خدا صاحب فضلى بزرگ است). بديهى است كه معنى آيه اين است كه فضل در تحت اختيار اوست كه به همين دليل به دنبال آن مى‌گويد: «آن را به هركس خواهد عطا مى‌كند» كه تأييدكننده همين معنى است، زيرا فضل، چيزى ملموس نيست كه بتوان آن را در دست گرفت. مفاهيم آيه ٨٣ از سوره يس: فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ. (منزه و پاك خدايى كه ملك و ملكوت هر موجود به دست قدرت او و بازگشت شما همه خلايق به سوى اوست.) و آيه ١ از سوره ملك: تَبارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَ هُوَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ. (بزرگوار خدايى كه سلطنت ملك هستى به دست قدرت اوست و او (در همه عالم) بر همه چيز تواناست.) تغبير ديگرى است از مدلول آيه ٢٦ سوره آل عمران: قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (اى پيغمبر بگو: بار خدايا اى پادشاه ملك هستى، تو هركس را خواهى ملك و سلطنت بخشى و از هركس خواهى بگيرى و به هركس خواهى عزت و اقتدار بخشى و هركس را خواهى خوار گردانى. هر خير و نيكويى بدست تو است و تنها تو بر هر چيز توانا هستى.) و مقصود از همه اين آيات استقلال خداى متعال در فرمانروايى و سلطنت بر هر چيز است. وَ هُوَ يُجِيرُ وَ لا يُجارُ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ.[١] (اى رسول بگو كيست كه او به همه پناه دهد و حمايت كند و از او كس حمايت نتواند كرد، اگر مى‌دانيد بازگوييد.) «يد» در آيه ٧٥ سوره ص‌ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَ‌ ( [خدا به شيطان فرمود] اى ابليس ترا چه مانع شد كه به موجودى كه من به دو دست خود آفريدم، سجده كنى؟!) كنايه از افزايش عنايت نسبت به مقام انسان است كه خداى متعال او را بر خلاف ديگر آفريدگان، بدون واسطه علتى آفريده است و آيه ٧١ از سوره يس از همين‌گونه است:

أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينا أَنْعاماً فَهُمْ لَها مالِكُونَ‌. (آيا كافران نمى‌بينند كه ما

[١] مؤمنون، ٨٨.