آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٣١ - درس صد و ششم تأويل آيات مورد استشهاد اشعرى
از سوره فاطر كه مىگويد: لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ. (خداوند، پاداش آنان را عطا كند و از فضل خود بر پاداش آنان بيفزايد). اين آيات نيز تأييدكننده معنى آيه مورد گفتگو است كه برخى از آيات قرآن، برخى آيات ديگر را تفسير مىكند.
تفسير اين كلمه به افزايش ثواب و پاداش نيك از ائمه اهل بيت (ع)[١] و از بزرگان صحابه و تابعان نيز با اسناد درست نقل شده است[٢] از جمله آنان «ابن عباس» است كه مىگويد: «اين نيز همانند «و لدينا مزيد» است و به اين معنى است كه خداوند، آنان را به ازاى عملشان پاداش مىدهد و به فضل خود پاداشى بيشتر به آنان خواهد داد و مىافزايد كه: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ. از «علقمة بن قيس» درباره «زيادة» مذكور [افزايش پاداش نيك خدا براى كار نيك انسان] پرسيدند. او در پاسخ گفت: «آيا نمىبينى كه خداى متعال مىفرمايد: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها[٣] «قتاده» مىگويد: «حسن درباره اين آيه گفته است: «افزايش پاداش نيك در ازاى حسنه به اندازه ده برابر تا هفتصد برابر حسنه است» و «مجاهد» گفته است: «منظور از زيادت، زيادت آمرزش (خداوند) و خشنودى است».[٤] رواياتى كه «زيادة» را به معنى رؤيت خدا تفسير كردهاند، به دلايل زير نمىتوان پذيرفت:
اول- مخالفت آن با ظاهر قرآن، زيرا هماهنگى و تناسب كلمات و واژههاى آيه، اقتضاء مىكند كه زيادى از جنس مزيد عليه باشد. همان گونه كه وقتى مىگوييم:
يك كيلوگرم عسل به تو مىدهيم و بيشتر، خردمندانه نيست كه منظور ما از «چيز بيشتر» مثلا كتاب باشد، نه عسل. آيه مورد گفتگو نيز از همينگونه است. خداوند، پاداش نيك را كه پاداش كردار آنان است به آنان وعده مىدهد و پاداشى بيشتر از آن را نيز وعده مىدهد اگر قرار باشد كه آن زيادت، از چيزى غير از جنس مزيد عليه بخشيده شود، تصريح به آن لازم است، ولى وقتى بطور مطلق گفته مىشود همان گونه
[١] ر. ك: البرهان فى تفسير القرآن، محدث بحرانى، ج ٢، ص ١٨٣ و ج ٣، ص ٢٨٥، چاپ دوم.
[٢] ر. ك: البرهان فى تفسير القرآن، محدث بحرانى، ج ٢، ص ١٨٣ و ج ٣، ص ٢٨٥، چاپ دوم.
[٣] ر. ك: جامع البيان، طبرى، ج ١١، ص ٧٦.
[٤] الدر المنثور، سيوطى، ج ٣، ص ٣١٦- طبرى، ج ١١، ص ٧٦.