شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٨٦ - رابطه ميل با خط اعتدال

حاصل مى‌‌شود كه طرفينش مساوى باشند. يعنى مفهوم مساوات يا مفهوم مماثلت را در آن اخذ كنيم. بگوييم هرگاه خطى با خط ديگرش التقا يابد در دو طرف نقطه التقا دو زاويه مثل هم تحقق مى‌‌بابد. يا به تعبير عام بگوييم هر دو يك نوع زاويه را پديد آوردند. يعنى در تعريف زاويه قائمه مفهوم «وحدانيت» را اخذ كنيم در مقابل «تقابل» كه از عوارض «كثرت» است. پس، در تعريف زاويه قائمه مى‌‌توانيم يكى از اين مفاهيم را استفاه كنيم: مساوات، مماثلت يا واحد بودن. اين مفاهيم، مبهم نيستند؛ از اين رو، مى‌‌توان گفت دو فرد از يك ماهيت. زيرا، هر ماهيتى مى‌‌تواند دو فرد مثل هم داشته باشد. پس، مماثلت، يك امر مجهولى نيست. بلكه يك مفهوم بديهى است. همچنين وقتى دو كمّيت را با هم مى‌‌سنجيم، مى‌‌گوييم دو كمّيت با هم مساوى هستند. پس مفهوم مساوات، همچون مفهوم وحدت، مفهوم مجهولى نيست. پس، ما در تعريف زاويه قائمه، غير از التقاى خطّين، يك مفهوم بديهى ديگرى را كه يا عين كمّيت است، يا لازمه آن است، و يك مفهوم بديهى به‌‌شمار مى‌‌آيد اخذ كرده‌‌ايم.

اما، در تعريف زاويه حادّه، نمى‌‌توان به اين امور اكتفا كرد، و اين‌‌گونه مفاهيم بديهى را در آن اخذ نمود. از اين رو، تعريف زاويه قائمه، آسان‌‌تر است. پس، ما نخست زاويه قائمه را مى‌‌شناسيم، وقتى مفهوم قائمه روشن شد، مى‌‌گوييم حادّه از آن كوچك‌‌تر است و منفرجه از آن بزرگ‌‌تر است.

بنابراين، تعريف قائمه با مفاهيمى از قبيل مساواة، مماثلت، وحدانيّت تحقق مى‌‌يابد. هر يك از اين مفاهيم را مى‌‌توان در تعريف زاويه قائمه به كار گرفت. البته، برخى از اين مفاهيم طبق مبانى، فرق دارد. چون اختلاف است درباره اينكه زاويه، شكل و كيفيّتى است كه عارض كمّيت مى‌‌شود يا خودش‌‌از قبيل كمّيات است. اگر خودش از قبيل كميات باشد، در اين صورت،«مساواة» از مفاهيمى خواهد بود كه در كمّيت اخذ مى‌‌شود؛ و از لوازم بديهى كمّيت به‌‌شمار