شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦٠ - امور عامّه با نگاهى خاص
مقاله پنجم
فصل نخست
امور عامّه با نگاهى خاص
عنوان اين مقاله، امور عامه است. برخى پنداشتهاند كه امور عامه همان الهيات به معناى اعمّ است كه بهطور معمول در مورد امور عامّه بحث مىكند. از اينرو، بعضى از محشّين به تلاش افتادهاند كه امور عامّه را به گونهاى تفسير كنند كه با موضوع فلسفه اولى، سازگار گردد. ولى ظاهراً منظور مصنف از امور عامه در اينجا مطلق امور عامه نيست، بلكه چيزهايى است كه كما بيش در مورد «كليّت» مطرح مىشود.
بنابراين، منظور از «عام بودن» در اينجا، همان «كليت» است. مانندبحث درباره وجود كلى طبيعى و فرق آن با كلى عقلى و منطقى، همچنين كيفيت وجود كلى طبيعى در خارج! نيز مسائلى از قبيل انواع كلى همچون نوع و جنس و فصل؛ و فرقهايى كه با يكديگر دارند و مسائل فلسفى ديگرى كه پيرامون اين امور مطرح مىشود، در اين مقاله به بررسى گذاشته مىشود.
مصنف بر آن است كه كلّى و جزئى بودن، يكى از اعراض خاصّه «موجود بما هو موجود» است. يعنى از آن رو كه موضوع فلسفه اولى، «موجود مطلق» يا «موجود بما هو موجود» مىباشد، بايد از انواع موجود مطلق و از عوارض ذاتيه موجود بحث كنيم. از اينرو، بحث درباره كلّى و جزئى، يكى از عوارض ذاتيه موجود بما هو موجود خواهد بود.
امّا، اينكه چگونه كلّى و جزئى بودن، از عوارضِ ذاتيه موجود بشمار مىآيد، مطلبى است كه نيازمند بحث و بررسى بيشتر است.[١]
[١] درباره مطالب بالا و نيز درباره رابطه بحث فوق با بحث پيشين (قوّه و فعل) جناب صدرالمتألهين بيان تكلّفآميزى دارد كه در تعليقه ايشان بر الهيات قابل ملاحظه است رجوع كنيد به تعليقه صدرالمتألهين بر الهيات شفا، ص ١٧٧ ـ ١٧٦ و ص ١٨٨ ـ ١٩٢. ولى، حقيقت آن است كه بحث درباره اين امور، بحث درباره ماهيّت است؛ از اينرو، در كتابهاى فلاسفه متأخر همچون نهاية الحكمة و اسفار اربعه، مباحث مذكور تحت عنوان «ماهيّت» مطرح شده است. ر.ك: نهاية الحكمة: مرحله پنجم. همچنين ر.ك: اسفار اربعة: ج ٢، ص ٨ ـ ٧؛ و شوارق الالهام: مسئله سوّم از فصل دوّم ص ١٤٤ ـ ١٤٥.