آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٦٢ - عام بودن آياتى كه بر جزاى تام و تمام اعمال دلالت دارد

كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ.[١] هر نفسى در گرو عمليست كه انجام داده است.

همه آيات گفته شده، به گونه عام هستند، به گونه‌اى كه بر حسب تعبير ظاهرشان تخصيص‌ناپذيرند، و اين معنى را مى‌رسانند كه ناديده گرفتن هر كار شايسته‌اى از كارهاى شايسته آدمى، ستم به اوست، اگر چه در پى كار شايسته خود، كارى ناشايست از او سر زند. زيرا هيچ بدى جز به همانندش كيفر داده نشود و نابودى همه كارهاى شايسته آدمى، كيفر همانند به شمار نمى‌آيد. افزون بر اينكه كيفرى اين چنين از نظر خرد، ناپسنديده است:

فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ.[٢] هركس اعمالش نيكو و داراى ايمانست، تلاش او در راه دين ضايع نخواهد شد، كه ما آن را مى‌نويسيم.

پيش از اين نيز گفتيم: فرد گناهكار كه داراى ايمان باشد، با توجه به عام بودن اين آيه، همه كارهاى شايسته او، مورد قدردانى و پاداش و در دفتر كارهاى نيكش محفوظ است، اعم از آنكه كارهاى شايسته او، پيش از كارى ناشايست باشد، يا پس از آن.

وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌* وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى‌.[٣] براى انسان نيست جز آنچه كوشش كند. و (ثمره) كوشش خود را بزودى خواهد ديد.

بنابراين آيه، ثمره كوشش هركس محفوظ است، به گونه مطلق و بدون هيچ قيد و شرط.

لِتُجْزى‌ كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى‌.[٤] و هر نفسى را به پاداش (نيك و بد) اعمالش در آن روز (قيامت) برسانيم.

[١] مدّثّر، ٣٨.

[٢] انبياء، ٩٤.

[٣] نجم، ٤٠.

[٤] طه، ١٥.