آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٢٥ - درس صد و ششم تأويل آيات مورد استشهاد اشعرى

نيست، بلكه مقصود اميد و توجه همه‌جانبه گوينده است.

«جار اللّه زمخشرى» مى‌گويد: «در مكّه، زنى به هنگام ظهر- كه مردم، كار خود را تعطيل كرده و به خانه‌ها پناه برده بودند- براى جلب كمك ديگران مى‌گفت:

«عيينتى نويظرة الى اللّه و اليكم». (دو چشم كوچك من ناظر به خدا و شماست) پيداست كه مقصودش، اميد و چشمداشت او نسبت به احسان مردم است». هم او مى‌گويد:

«وقتى گفته مى‌شود: «أنا انظر الى اللّه و اليكم.» (من به خدا و شما مى‌نگرم) به اين معنى است كه اميد من به فضل خدا و پس از او به فضل شماست».[١] «امام فخر رازى» درباره اين شعر:

(رخسارهايى در روز بدر به سوى رحمان مى‌نگريستند و منتظر پيروزى بودند.) مى‌گويد: در روايت صحيح «يوم بكر» آمده و منظور از رحمان در اينجا، «مسيلمه كذّاب» است. فرضا كه چنين باشد، تا هنگامى كه ديدن با چشم مقصود نيست، بلكه مقصود، اميد و چشمداشت پيروزى است، تفاوتى ندارد كه اين اميد و چشمداشت از خداى رحمان جهانيان يا از خداى رحمان مردم باشد.

با توجه به آنچه گفته شد، معنى آيه اين است كه مؤمنان در روز رستاخيز در سرور و شادمانى به سر مى‌برند، زيرا نعمت و كرامت را، جز از پروردگارشان نمى‌خواهند و آرزوهاى آنان با شهود عينى، تحقّق يافته است.

٢- همچنين آيه: رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ.[٢] [موسى (به تقاضاى قوم خود عرض كرد):

خدايا خود را به من آشكار نما.] كه نمايانگر پرسش موسى (ع) است، دليل بر امكان رؤيت نيست زيرا اين پرسش او از روى، خود را به نادانى و جهالت زدن است كه بر اثر پافشارى قوم نادانش، آن را مطرح كرده است.

در تفسير اين آيه آمده است كه قوم موسى (ع) از تصديق او سربازمى‌زدند،

[١] ر. ك: الكشاف و اساس البلاغة.

[٢] اعراف، ١٤٣.