آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٤٩ - درس صد و بيست و دوم آيات متشابه سوره انفال

شماره ٥ شرح داده شده است. اين معنا نزديك‌ترين معنى با ظاهر الفاظ آيه است و متناسب با دلايل و قرائن موجود در نصّ آيه.

ج- نيز او از «السدى» روايت كرده است:

«يحول بين الإنسان و قلبه فلا يستطيع ايمانا و لا كفرا إلّا باذنه تعالى.

- بين انسان و قلب او حائل و فاصله مى‌شود و انسان جز به اذان خداى متعال نمى‌تواند ايمان و يا كفر را برگزيند.» د- او از «قتاده» روايت مى‌كند:

«انّه قريب من قلبه فيما يضمر، فلا يخفى عليه سرّ و لا اظهار و نحن اقرب إليه من حبل الوريد.

- بى‌گمان او نزديك به قلب آدمى است در آنچه در نهان دارد، نه رازى بر او پوشيده است و نه آشكارى و ما به او از خود انسان به او نزديك‌تريم.» «طبرى» در تعميم مفاد آيه، به گونه‌اى كه دربرگيرنده همه اين معانى باشد، كوشش مى‌كند و مى‌گويد: به نظر من، نزديك‌تر به واقع اين است كه بگوييم: اين خبرى از خداى متعال است كه مالك دلهاى بندگان خويش است و اگر بخواهد بين آنان و دلهايشان حائل مى‌شود تا اينكه صاحب‌دلى نتواند بدان چيزى را اعم از ايمان و كفر- درك كند، يا به قلب خود چيزى را حفظ كند و يا بفهمد، مگر به اذن و خواست او. و اگر معنى آيه چنين باشد، درست است گفته كسانى كه مى‌گويند: بين مؤمن و كفر و بين كافر و ايمان حائل مى‌شود و يا آنكه مى‌گويد: بين آدمى و خرد او حائل مى‌شود و نيز آنكه گفته است: بين انسان و قلب او حائل مى‌شود تا نتواند ايمان آورد و يا كافر شود مگر به اذن او. زيرا وقتى خداى متعال بين بنده و قلب او حائل شد، بنده به‌وسيله قلب خود كه بين او و قلبش چيزى حائل شده كه مانع ادراك اوست، موضوعى را درك نخواهد كرد.» وى مى‌افزايد: قابل ذكر است كه خدا به گونه عام خبر مى‌دهد كه‌

«يحول بين المرء و قلبه»

و اختصاصا هيچيك از اين مفاهيم را كه ما نقل كرديم، نگفته است و احتمال دارد كه هريك از اين مفاهيم را در برگيرد. بنابراين، خبر عام است تا اينكه به تخصيص معلوم شود».[١] ه- «علىّ بن ابراهيم قمى» در تفسير خود از امام باقر (ع) روايت مى‌كند:

[١] تفسير جامع البيان، طبرى، ج ٩، ص ١٤٢- ١٤٣.