«يحول بين المؤمن و معصيته التى تقوده الى النار. و يحول بين الكافر و بين طاعته أن يستكمل به الايمان. و اعلموا أن الأعمال بخواتيمها.»[١]

خداوند بين مؤمن و گناهش- كه او را به سوى آتش مى‌كشد- حائل و فاصله مى‌شود، و بين كافر و طاعتش كه به آن، ايمان را كامل مى‌كند حائل مى‌گردد. و بدانيد كه اعمال به سرانجام و پايان آن بستگى دارد».

اين عمل نسبت به مؤمن از باب توفيق و رهبرى او به راه درست است از جهت لطف و رحمت خدا نسبت به مؤمن و درباره كافر از باب خوارى و محروميت اوست از جهت عقوبت كافر.

مى‌توان اين حديث را به گونه‌اى ديگر تفسير كرد كه با معنى ظاهر جمله آخر حديث:

«انّ الاعمال بخواتيمها»

هماهنگ است و آن اينكه گاهى خداى متعال حائل مى‌شود بين مؤمنى كه گرفتار خودبينى و غرور ايمان خود شده و بين گناهى كه پيشتر انجام نداده و در پايان زندگانيش، بر اثر پيروز شدن شهوت يا غلبه هواى نفس بر او، مرتكب شده است و اين گناه رفته رفته او را به سوى آتش مى‌كشد. همان گونه كه گاهى خداوند حائل مى‌شود بين كافرى كه از رحمت خداى متعال نااميد نشده است و بين طاعت او كه از پيش، انجام آن را اراده نكرده است و شرايط و مقتضيات او را بدين توفيق يارى مى‌دهد كه رفته رفته به سويى رهنمون گردد كه سرانجام ايمان خود را كامل كند و به همين دليل است كه امام (ع) مى‌گويد: اعمال به سرانجام و پايان آن بستگى دارد».

و- «ابو النصر محمد بن مسعود عياشى» در تفسير خود، از امام صادق (ع) نقل مى‌كند:

«هو ان يشتهى الشي‌ء بسمعه و بصره و لسانه و يده و امّا انّه لا يغشى شيئا منها و ان كان يشتهيه فانّه لا يأتيه الّا و قلبه منكر لا يقبل الّذى يأتى، يعرف انّ الحقّ ليس فيه‌

.- انسان به انجام بسيارى از كارها از راه شنيدن و ديدن و گفتن و دست، رغبت و تمايل بسيار دارد و با وجود اين تمايل بسيار از انجام آنها خوددارى مى‌كند، بدان سبب كه دل او به انجام آن كارها خشنود نيست و آنها را نمى‌پذيرد، چه مى‌داند در اين كارها حق جود ندارد».

عبارت حديث مشوّش است و گرچه بسيارى از علما مانند: «مجلسى» در

[١] تفسير قمى، چاپ يكم نجف، ج ١، ص ٢٧١.