شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٥٣ - رابطه « كلّ» با « جميع» چگونه است؟

الْجَميعَ يُقالُ خاصَّةً لِما لَيْسَ لِوَضْعِهِ اِخْتِلافٌ وَالْكُلُّ لِما لِوَضْعِهِ اِخْتِلافٌ، وَيُقالُ: «كُلٌّ» وَ«جَميعٌ» مَعَاً لِما يَكُونُ لَهُ الْحالانِ جَميعاً.

رابطه «كلّ» با «جميع» چگونه است؟

سؤالى كه اينجا مطرح مى‌‌شود آن است كه آيا «كل» و «جميع» با يكديگر فرق دارند يا نه؟

در پاسخ اين سؤال، نظرات گوناگونى بيان شده است. برخى گفته‌‌اند: «كل» در كم متصل و منفصل بكار مى‌‌رود؛ ولى «جميع» تنها در كم منفصل، يعنى در جايى كه آحادِ مستقل و منفصل وجود داشته باشد بكار برده مى‌‌شود؛ و آنجا كه اجزاء بالقوه باشد، لفظ «كل» بكار مى‌‌رود. چنانكه مى‌‌گويند كلّ بدنِ انسان يا كلّ يك توپ پارچه، و در چنين مواردى لفظ جميع را بكار نمى‌‌برند. امّا آنجا كه اجزاء و افراد يك مجموعه بطور مستقل و منفصل وجود داشته باشند؛ لفظ «جميع» را هم بكار مى‌‌برند. مانند: جميع افراد تيپ، يا جميع افراد كلاس.

بنابراين، از آنرو كه «كل» هم براى متصل و هم براى منفصل بكار مى‌‌رود، اعمّ از «جميع» است.

برخى ديگر مى‌‌گويند: «جميع» در جايى بكار مى‌‌رود كه اجزاء آن اختلاف در وضع نداشته همه در يك وضع قرار داشته باشند. امّا، كلّ در جايى بكار مى‌‌رود كه اختلاف در وضع داشته باشند. و اگر چيزى باشد كه گاهى اختلاف در وضع دارد و گاهى ندارد، آنجا هم لفظ «كُل» بكار مى‌‌رود و هم لفظ «جميع»!

وَاَنْتَ تَعْلَمُ اَنَّ هذِهِ الاَْلْفاظَ يَجِبُ اَنْ تُسْتَعمَلَ عَلى ما يَقَعُ عَلَيْهِ الاِْصْطِلاحُ، وَالاَْحْرى مِنْ وَجْه اَنْ يُقالَ: «كُلّ» لِما كانَ فيهِ انْفِصالٌ حَتّى يَكُونَ لَهُ جُزْءٌ، فَاِنَّ الْكُلَّ يُقالُ بِالْقِياسِ اِلَى الْجُزْءِ، وَالْجَميعُ اَيْضاً يَجِبُ اَنْ يَكُونَ كَذلِكَ. فَاِنّ الْجَميعَ