شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣١ - ششم فعليّت اشرف از قوّه است

مى‌‌توان گفت فعليت كه مرتبه كامله قوه است، بر قوه تقدم بالكمال و بالشرف دارد.

جناب مصنف، يكى از اقسام تقدم را، تقدم بالشرف و الكمال برمى‌‌شمرد و از اينجا وارد مبحثى مى‌‌شود كه بايد به عنوان اصل موضوع تلقى شود و تفصيل آن در مقاله‌‌هاى پايانى كتاب كه در آنها درباره خير و شر بحث مى‌‌شود خواهد آمد.

حاصل آن بحث‌‌ها اين است كه خير همه جا با وجودْ توأم است و بازگشت شر همه جا به يك امر عدمى است. گاهى شرّ را نسبت به خود شىء لحاظ مى‌‌كنيم؛ كه در اين صورت حتما نقصى در آن وجود دارد كه آن را شر مى‌‌انگاريم. و گاهى شرّ را نسبت به غير لحاظ مى‌‌كنيم. در اين صورت، ممكن است خودش نقصى نداشته باشد؛ امّا، موجب نقصى براى شىء ديگر شود. بنابراين، دو قسم شرّ وجود دارد:

الف‌‌ـ شيئى كه به خاطر نقصِ خود، متصف به شرّ مى‌‌شود.

ب‌‌ـ شيئى كه به خاطر ايجاد نقص در غير خود، شرّ مى‌‌گردد.

امّا، شرّ مطلق كه هيچ جهت خيرى در آن نباشد، اساساً وجود ندارد. زيرا، اگر وجود پيدا كند؛ جهت وجودش، همان‌جهت خيريّت آن است. والبته، اين مطلب را بايد به عنوان اصل موضوع بپذيريم. برهان بر اين مطلب كه جهت وجود، از آن جهت كه وجود است، عين خيريت است در اواخر كتاب خواهد آمد.[١]

پس، شرّ مطلق در جهان وجود ندارد. هر چيزى كه باشد هر قدر هم كه شرّيت داشته باشد بالاخره از جهتِ وجودش براى خودش خيريت خواهد داشت. «وجود كل شىء خير لنفسه». اگر شرّيت براى چيزى تصوّر شود يا از آنرو است كه نقصى در وجودِ آن چيز است. مانند انسانى كه جاهل است. و جهل براى انسان از آنرو كه نقصى در وجود انسان است شرّ بشمار مى‌‌رود. و