شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٢٨ - چهارم فرآيند تحقق يافتن « ما بالقوه» از « ما بالفعل»

از همين قرار است. يعنى بايد يك چيز همجنس با برودت باشد تا قوّه برودت را به فعليت برساند. و بدين ترتيب، حرارت و برودت بالفعل در «عامل مُخرج» مقدّم بر حرارت و برودتى است كه مادّه مفروضْ «قوّه» آن را دارد و اين هم يك نوع تقدّم فعليّت بر قوه است.

چهارم: فرآيند تحقق يافتن «ما بالقوه» از «ما بالفعل»

به طور معمول چيزهايى كه قوه‌‌اى دارند و به فعليت مى‌‌رسند از فرد ديگرى از نوع خودشان بوجود مى‌‌آيند و آن فرد سابق، فعليتى دارد سابق بر قوّه فرد لاحق؛ مثلا در فرايند پيدايش يك جوجه، نخست مرغْ تخم مى‌‌گذارد، آنگاه تخم تبديل به جوجه مى‌‌شود. پس، تخم‌‌مرغ قوّه آن را دارد كه بالفعل جوجه شود، هرچند اكنون بالقوه است. و در عين حال، همين امرى كه بالقوه است؛ خود از مرغى كه فعليتدارد و فعليّتِ آن پيش از فعليت مرغ بعدى است، پديد مى‌‌آيد. بنابراين، تخم‌‌مرغى كه بالقوه مرغ است، از آن جهت كه حاملِ قوّه مرغ است، از مرغ ديگرى كه آن بالفعل است بوجود مى‌‌آيد. و در اين صورت، فعليت آن مرغى كه بالفعل است و منشأ تخم‌‌مرغ مى‌‌شود، و از اين تخم‌‌مرغ، مرغى بوجود مى‌‌آيد؛ تقدم زمانى دارد بر قوّه؛ نه اينكه همراه قوّه باشد. آرى، فعليتِ نخستين، حتى تقدم زمانى دارد بر اين قوّه. چنانكه منىّ انسان و بذر درخت بالقوه انسان و درخت است؛ امّا، خود آنها از يك انسان بالفعل و درخت بالفعل پديد مى‌‌آيند.

از اينرو، انسان بالفعل و درخت بالفعل كه عامل پيدايش منى و بذر مى‌‌باشند، تقدّم زمانى بر اين قوّه (قوّه درخت بعدى و انسان بعدى) دارند. نه اينكه آندو، با قوّه و همراه آن موجود باشند.

حاصل آنكه در فرايند تحقق مرغ و تخم‌‌مرغ به طور مثال، مرغى تخم مى‌‌گذارد و تخمش تبديل به جوجه و مرغ ديگرى مى‌‌شود. در اينجا يك