شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٢٤ - بررسى محل نزاع در مسئله

قوّه، قبل از فعل است. چنانكه در بذرها و منى و ساير پديده‌‌هاى طبيعى چنين است. در امور صناعى نيز نخست بايد چوبى باشد تا از آن صندلى ساخته شود.

به هر حال، چنين پنداشته شده كه قوّه از هر جهت بر فعليّت تقدم دارد، از اين رو، سزاوار است كه ما اين مسأله را با تأمّل بيشتر مورد بررسى قرار دهيم.

فَنَقُولُ: اَمَّا الاَْمْر فِى الاَْشْياءِ الْجُزْئِيَّةِ الْكائِنَةِ الْفاسِدَةِ فَهُوَ عَلى ما قالُوا، فَاِنَّ الْقُوَّةَ فيها قَبْلَ الْفِعْلِ قَبْلِيَّةً فِى الزَّمانِ:وَ اَمَّا الاُْمُورُ الْكُلِيَّةُ اَوِ الْمُؤَبَّدَةُ الَّتي لا تَفْسَدُ وَ اِنْ كانَتْ جُزْئِيَّةً فَاِنَّها لا تَتَقَدَّمُها الَّتي بِالْقُوَّةِ اَلْبَتَّة. ثُمَّ الْقُوّةُ مُتَأَخِّرَةٌ بَعْدَ هذِهِ الشَّرائِطِ مِنْ كُلِّ وَجْه، وَ ذلِكَ لاَِنَّ الْقُوَّةَ اِذْ لَيْسَتْ تَقُومُ بِذاتِها فَلابُدَّ لَها مِنْ اَنْ تَقُومَ بِجَوْهَر يَحْتاجُ اَنْ يَكُونَ بِالْفِعْلِ، فَاِنَّهُ اِنْ لَمْ يَكُنْ صارَ بِالْفِعْل [١] فَلا يَكُونُ مُسْتَعِدّاً لِقَبُولِ شَىْء، فَإِنَّ ما هُوَ لَيْسَ مُطْلَقاً فَلَيْسَ مُمْكِناً اَنْ يَقْبَلَ شَيْئاً.

بررسى محل نزاع در مسئله

مسئله اصلى در اين بحث، آن نيست كه جهان در آغاز، ظلمت و هاويه بوده يا به گونه‌‌اى ديگر بوده است؛ بلكه محلّ بحث اين است كه آيا قوّه از هر جهت بر فعليّت تقدّم دارد يا نه؟

مصنف امورى را كه در عالم طبيعت وجود دارند بر دو دسته تقسيم مى‌‌كند:

الف‌‌ـ برخى از آنها امورى هستند كه كائن و فاسد مى‌‌شوند.

ب‌‌ـ برخى ديگر، امورى ثابت هستند.

البتّه دسته‌‌اى ديگر هم موجودات مجرّدند كه هيچگونه تغيير و تحوّلى در آنها وجود ندارد. ولى آنها خارج از عالم طبيعت‌‌اند و اصلا قوّه ندارند و