تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٥٦ - آن بانگ شگفت انگيز كه در درون انسانى طنين مى اندازد ( بحثى در وجدان )

بعضى ديگر چندين بار ، همچنين درونهاى آدميان ، بعضى از آنها تنها يك يا دو بار منعكس مى سازد ، گروه ديگر بارها آن بانك را در فضاى روح طنين انداز مى نمايد .
٥ - بسيار خوب ، آيا آن چه كه در درون انجام مى گيرد تنها همان است كه در بالا به طور اختصار گفتيم ؟ البته نه ، بلكه مسئله با اهميتتر ديگرى وجود دارد كه جلال الدين آن را متذكر مى شود و آن اين است كه :
اين آواز شگفت انگيز چنان ضربهء محكمى دارد كه گاهى كوه دل را منفجر مى سازد و صدها هزار چشمهء آب زلال معارف و حكم در آنها به جريان مى افتند .
اين همان اصل شگفت انگيز است كه همگان به ثبوت آن اعتراف مى كنند و سير طبيعى آن را چنين توضيح مى دهند كه مى گويند : انفجارهاى روانى كه باعث جهشهاى بسيار مثمر و مفيد مى باشد ، غالباً در آن مواقع صورت مى گيرد كه فضاى روح پس از يك تلاطم در يك حالت سكوت عجيبى فرو مى رود ، آن گاه موج مرموزى از مغز سر مى كشد و آن انفجار رخ مى دهد .
٦ - نكتهء ديگر اين كه اين چشمه سارها كه بسبب انفجار كوه دل به جريان مى افتند چنان نيست كه زلال بودن و حياتى بودن خود را به طور ضرورى حفظ خواهند كرد ، بلكه نسيم لطف عنايت الهى آن صدا كه چشمه سارها را بجريان انداخته است ، بايستى روى همان جويبارها بوزد و الا :

چون ز كه آن لطف بيرون مى شود آبهاى چشمه ها خون مى شود
پس براى حفظ آن جويبارهاى حياتى بايستى دايماً در حال آگاهى و بهره بردارى صحيح بوده باشيم .
براى تكميل مسئلهء فوق مجبوريم عبارات بالزاك را هم به طور اختصار توضيح بدهيم :
١ - مى گويد : « در فضاى خالى نواخته مى شود . » اين مطلب قابل تأمل است ، بلكه با نظر به عوامل و نمودهاى تثبيت شده در روح ، اين صدا در يك فضاى خالى نواخته نمى شود ، بلكه بقول جلال الدين در كوه دل ما منعكس مى گردد و چون صداى