تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٨٣ - تعريف لطف

ملا على قوشچى در شرح اين جمله مفاسدى را متذكر مى شود كه اگر ( اصلح ) براى خدا لازم باشد مفاسد مزبوره به وجود خواهد آمد ، ما اين مبحث را در مطالب بعدى متذكر خواهيم شد .
تعريف لطف از آن جهت كه در ميان گذشتگان شيخ ابو جعفر محمد الحسن طوسى در بارهء قاعده ( لطف ) مشروحتر از همه بحث كرده است ، لذا مسئله مورد بررسى را با نظر به روش او توضيح مى دهيم :
شيخ طوسى قاعدهء لطف را به طور كلى پذيرفته و مسائل اساسى زيادى را به همين قاعده مبتنى مى سازد . با نظر به تعريف قاعدهء لطف و علت لزوم آن به خداوند كه ذيلًا متذكر خواهيم شد روشن مى شود : كه مدلول اين قاعده بسيار وسيع و گسترده منظور شده و مى توان گفت : شامل آماده كردن هر گونه مقدمه براى هر گونه تقرب انسان به اطاعت و دورى از معصيت مى باشد .
ما اولًا قاعدهء لطف را از نظر شيخ طوسى تعريف كرده ، سپس به استدلال به لزوم آن مى پردازيم .
آن چه كه از مجموع سخنان شيخ طوسى در سه كتاب مهم او : ( عده ، تلخيص شافى ، غيبه ) به دست مى آيد به قرار ذيل است :
١ - « لطف چيزى است كه مكلف را به انجام واجب بر مى انگيزد و از قبيح بر كنار مى كند . » [١] ٢ - « آن چه كه به لزوم رياست ( امامت ) دلالت مى كند ، اين است كه رياست لطفى در واجبات عقلانى است ، بنا بر اين واجب است ، مانند معرفت كه هيچ مكلفى از

[١] التبيان ج ٦ جزء ١٣ ص ١٩٩ - شيخ طوسى تفسير سورهء يوسف آيهء ١٠٠ : « ان ربى لطيف لما يشاء انه هو العليم الحكيم . » .