تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٤ - نتيجه نيروى دروغين كار دروغين است

داشتن ( خود طبيعى عالىتر ) مى تواند واقعيات جاريه را به سود خود در اختيار گرفته و با توانايى كلانى كه دارد و با خود آگاهى شگفت انگيزى كه تنها نصيب او گشته است واقعياتى بسازد و واقعياتى را هم نيست و نابود كند . بنا بر اين همين انسان مى تواند نيروى كاذبى در حيوانات حتى خود انسانها ايجاد كند كه آن نيروى دروغين بتواند واقعيت را بپوشاند . تمام تلقيناتى كه به سود اشخاص در تاريخ صورت گرفته است از همين نوع نيروى دروغين بوده است كه كارها صورت داده است . حيوان بىنواى آن مرد الهى احتياج به خوراك و آشاميدن واقعى داشت و به مسكن مناسبى نيازمند بود ، ولى آن خدمتكار با جملهء خشك لا حول و لا قوه الا بالله به وسيلهء قانع ساختن آن مرد الهى حيوان را غذا مى داد و برايش مسكن آماده مى ساخت . آرى حيوانى كه غذاى لا حول دروغين بخورد ، راه رفتنش هم افتان و خيزان و حركاتش مذبوحانه خواهد بود .
٢ - اشكال بزرگ اين گونه اقناعها در اين است كه ممكن است ساليان دراز دروغين بودن آن آشكار نشود و از اين راه تلفات بىشمارى به آدميان وارد شود . باز در اين مورد به ياد آن اصل مى افتيم كه هر انسانى كه داراى توانايى بيشتر و اختيار افزونتر بوده باشد ، وجدان براى او ضرورىتر است ، زيرا - آن گاه كه يك فرد به مرحله‌اى از شخصيت مى رسد كه سخن او مسموع مى شود و بدون احتياج به دليل ، گفتار و كردار او در انسانها نفوذ پيدا مى كند ، ديگر هيچ گونه عامل خارجى نمى تواند خواسته هاى او را مهار كند .
٣ - فساد و آسيبهايى كه از نيروهاى دروغين به عالم بشريت وارد مى شود ، با عظمت نيروى واقعى كه نيروى دروغين را به جاى آن به كار مى برند رابطهء مستقيم دارد ، يعنى هر چه كه ارزش نيروى واقعى بالاتر بوده باشد ، آن نيروى دروغين كه نمايندهء آن قرار داده‌اند داراى آسيب و فساد بيشترى خواهد بود . به همين جهت است كه اگر نيروى دروغين مزبور داراى قيافهء دينى باشد صدمه و فسادى كه خواهد داشت بسيارى شديدتر