تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٠ - مسئله دوم - شخصيت فردى هر يك از دو شخصيت

مباحث قرآنى و حديثى كه خود احتياج به اطلاع و تعمق بيشترى دارد . در صورتى كه مباحث اجتماعى بىنوايان از حيث دقت و اهميت با مثنوى قابل مقايسه نيست ، ولى اين نكته را مى توان اضافه كرد كه شايد مسائلى كه به جلال الدين مطرح بوده است از نظر فرد انسانى و رابطهء او با مجموع هستى و آفريننده ، به ويكتور هوگو ممكنتر بوده تا آن مسائل اجتماعى كه او را در شرايط مخصوص جلب كرده است ، بالنسبه به جلال الدين .
٤ - ابداع و ابتكار معانى بسيار لطيف در هر دو شخصيت فراوان ديده مى شود . تفاوت فعاليت ابداعى آنها روى آن اصل است كه در شماره هاى قبلى متذكر شديم و آن ميدان و قلمروى است كه هر يك از اين دو مرد براى خود انتخاب كرده‌اند . ميدان فعاليت انديشهء جلال الدين فرد در مجموعهء جهان هستى مربوط به خدا است . ميدان فعاليت ويكتور هوگو فرد در پهنهء اجتماع است در مجموعهء جهان هستى كه از روزنه هاى آن اشعه‌اى از تقدير و پيشگاه الهى فروزان است .
ولى چنان كه در گذشته گفتيم : جنبه هاى مثبت هر دو اثر بزرگ ( مثنوى و بىنوايان ) براى انسان شناسى و جهان بينى ضرورت اساسى دارد .
٢ - مقايسه با نظر به مطالب جالب و ابتكارى آن دو پوشيده نيست كه اين مقايسه هم به طور تقريبى بوده و به جهت اختلاف ديدگاه دو شخصيت در سطوح مجاور محيط و نژاد و عوامل ديگرى مورد مقايسهء همه جانبه نخواهد بود . اين كار را ما براى آن انجام نمى دهيم كه مطالب آن دو را صد در صد با همديگر تطبيق و تشبيه نماييم ، بلكه مى خواهيم تا حدودى وسعت و عمق و موارد مشترك ديدگاه هاى اين دو نفر را بيان كنيم - باشد كه اين مطلب براى بعضى از اشخاص قابل قبول باشد كه فرهنگ اصيل انسانى از نظر اساس و ريشه شرق و غرب نمى شناسد . ما در حدود ١٥٠ قطعه از جملات ويكتور هوگو را از كتاب ( بىنوايان ترجمهء فاضل گرامى آقاى مستعان ) در اختيار مطالعه كنندهء محترم مى گذاريم . با دقت در مضامين سخنان ويكتور هوگو