تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٠٠ - محصولات حواس ظاهرى با فرايندهاى حواس درونى در پشت پرده اشتباه نمى شوند

((٤٩)) پنج حسى هست جز اين پنج حس آن چو زرّ سرخ و اين حسها چو مس
((٥٠)) اندر آن بازار كايشان ماهرند حس مس را چون حس زر كى خرند ؟

محصولات حواس ظاهرى با فرايندهاى حواس درونى در پشت پرده اشتباه نمى شوند در باره پنج حس درونى در دفتر اول توضيح مشروحى داده‌ايم آن چه كه در اين مبحث بايستى متذكر شويم اين است كه نتايج فعاليتهاى اين انواع مختلف حس در اين زندگانى مادى اغلب به جهت عدم دقت و ناخود آگاهى از يكديگر تفكيك نمى شود ، انسان همين مقدار احساس مى كند كه موضوعى يا مسئله‌اى براى او روشن است و به عبارت ديگر در ضمن معلوماتش معلوم معينى را هم دارد ، ولى هرگز در اين صدد بر نمى آيد كه منشأ به دست آمدن آن معلوم را بداند ، لذا يك انسان معمولى در حقيقت معلوماتى را در طول زندگانى در درون خود انباشته مى كند ، ولى صحيح آنها را از باطل و موقت آنها را از دائمى نمى تواند تشخيص بدهد ، چنان كه اين توانايى را ندارد كه بداند كدامين معلوم در زندگانى او اثر اساسى داشته است .
ممكن است بگوييد دانستن اين كه معلومات انسانى از چه وسيله‌اى براى او ايجاد شده است چه ثمرى دارد ؟ معلوم از هر وسيله‌اى كه ناشى شود بالاخره معلوم است و انسان را در باره موضوع يا مسئله روشن ساخته و مى تواند در موقع احتياج سنگى از راه زندگانى او بر دارد يا بنايى در ساختمان زندگانى او بگذارد .
مى گوييم : براى توضيح اين مسئله يك مثال روشن مى تواند كمك زيادى به ما داشته باشد .
آيا در اين باره فكر كرده‌ايد كه شناسايى علل در بهره بردارى از معلومات