تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦١٩ - مرحلهء اول عادت استعداد پذيرش

مرحلهء اول عادت : استعداد پذيرش در تقسيم فوق كه در بارهء كيفيت بيان كرديم ، ملاحظه شد : كه يكى از آن كيفيتها پديدهء استعداد پذيرش است كه به نام كيفيت انفعالى شناخته شده است . از آن جهت كه عادت يك پديدهء ثانوى است كه به موجودى عارض گشته و در آن مستحكم مى گردد ، لذا مى توانيم استعداد پذيرش را مرحلهء اول عادت معرفى كنيم .
استعداد پذيرش چنان كه در مسئلهء اول گفتيم ، در همهء موجودات اعم از جاندار و بىجان وجود دارد ، يعنى هم قطعهء آهن از نظر شكل و ساير خواص تغيير پذير است و هم حيوان و انسان با تغيير شرايط زندگى مثلًا از نظر بيولوژيكى يا عضوى تغيير مى پذيرند .
از جهت ديگر نيز همهء اشياء جاندار و بىجان مشترك مى باشند و آن اين است كه براى از بين بردن شكل جديدى كه شيء مفروضى بر خود پذيرفته است علت قوىترى مورد نياز است . به عبارت ديگر پذيرش شكل جديد با علتى به وجود آمده و با علت ديگرى محو و نابود مى شود .
ولى مفهوم عادت و مسايلى كه در بارهء آن مطرح مى شود محدودتر از آن است كه در مفهوم ( كيفيت انفعالى ) ملاحظه كرديم ، زيرا ، مفهوم و مسايل مربوط به عادت تنها در قلمرو جانداران مورد بحث قرار مى گيرد . بنا بر اين و با در نظر گرفتن موضوع ( خوى ) كه جلال الدين در صدد بيان آن است ما همان عادت به معناى اصطلاحى را مطرح خواهيم كرد .
مرحلهء اول عادت چنان كه گفتيم : استعداد پذيرش است ، به همين جهت است كه جاندار هرگز به چيزى عادت نمى كند كه استعداد پذيرش آن را نداشته باشد ، خواه عادتهاى منفى مانند ( نفس نكشيدن ) يا عادتهاى مثبت مانند ( خوردن سمهاى مهلك . )