تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٨٦ - تمثيل در بيان خواندن آب ، آلودگان را بپاكى

از ( من ) به حياتها و ( من ) مختلفى مى توان معتقد شد .
١ - حياتهاى متعدد عرضى بدان جهت كه در ميان حيوانات زندگىهاى گوناگونى مطرح است مثل زندگى در خشكى و زندگى در آب ، همچنين از نظر زندگى در هواهاى مختلف و تغذيه هاى متفاوت كه در احساس و حركت و مقاومت و طرز توالد و تناسل . . . و غير ذلك مؤثر مى باشند . مى توانيم بگوييم : انواع حيات به حسب انواع حيوانات متفاوت است و به همين جهت است كه براى شناسايى ماهيت و خواص حياتى يك حيوان نمى توان به آثار عمومى حيات قناعت ورزيده و آن نوع مخصوص از حيوان را شناخت . بعضى از حيوانات به جهت داشتن انعطاف بسيار عالى مى توانند حياتهاى گوناگونى داشته باشند مانند كرمهايى كه تدريجاً به شكل پرنده در مى آيند يا حيوانات ذو حياتين و غير ذلك . آيا در موقع تبدل حيوان به حيات ديگر ميان حيات فعلى و پيشين مرزى وجود دارد ؟ ٢ - حياتهاى متعدد طولى روشنترين مورد مشاهدهء حياتهاى طولى آن زنجير است كه از آغاز ابتدايىترين مراحل جنينى جانور تا رشد موجودى آن را شامل مى گردد . با نظر به آثار حلقه هاى اين زنجير متصل كه از كوچكترين مبادى سلولى گرفته تا حالت كاملًا رشد يافتهء جاندار را نشان مى دهد ، مى توانيم به حياتهاى متعدد از نظر آثار و خواص معتقد شويم .
با نظر به گسترش من انسانى و پذيرش كمال مى توانيم دو نوع من عرضى و من طولى براى او تصور كنيم :
٣ - منهاى عرضى پس از آن كه انسان مراحل ابتدايى رشد را سپرى كرد داراى خود طبيعى مى شود . اين خود طبيعى كه جنبهء ناخود آگاهى من است و ما در اينجا به طور كلى من تعبير خواهيم كرد با پيش رفت زمان گسترده مى شود و آثار بسيار گوناگونى از خود نشان مى دهد . يك انسان در حقيقت من اخلاقى پيدا مى كند ، من علمى دارد ، من اجتماعى به دست مى آورد ، من الهى مخصوص دارد . اين منها در