تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٦٧ - وجدان ، منعكس كنندهء صفات خداوندى

دو انسانى است كه مى گويد :
« اى كاش تمام انسانها يك سر و گردن داشتند تا من به يك بار آنها را از بدنشان جدا مى كردم . » - نرون مگر دو انسان فوق تفاوتى غير از داشتن و نداشتن وجدان چيز ديگرى دارند ؟ روح انسان با وجدان را بشورانيد ، كاروان گلى با عطر افشانى حركت خواهد كرد . از طرف ديگر اى كاش حوادث جهان هستى روح انسان بىوجدان را بحركت در نياورد ، زيرا ، حركت اين روح كثيف شامهء جانها را شكنجه خواهد داد .
وجدان ، منعكس كنندهء صفات خداوندى وجدان عزيز مى بينم در عين حال كه با تو براز و نياز پرداخته‌ام به روى من خيره شده و اشارتهاى مرموزى از تو در مى يابم ، ولى تفسير اين اشارتها براى من بسيار دشوار است زيرا ، هر مفهومى را كه براى اين توضيح در نظر مى گيرم ، زيبايى و شور و هيجان ملكوتى تو را سلب مى كند .
با اين حال اين مقدار درك مى كنم كه مى گويى اين همه ارمغانها را براى چه به من مى دهى ؟ من كه از پذيرفتن آنها معذورم ، زيرا ، من كه وجدانم ناميده‌اند و ستايشم مى كنند جز گيرنده و منعكس كنندهء صداى رساى خداوند شما چيزى نيستم .
اى وجدان اى پيك حق و حقيقت تو راست مى گويى ، زيرا ، اگر چنين اعترافى نمى كردى نمى توانستى تا كنون صداى خود را چنين بىباكانه در گوش اولاد آدم طنين انداز نمايى .
اى كاش رفيق دايمى تو كه ما آن را عقل مى ناميم ، چنين اعترافى مى كرد و هديه ها و رشوه هاى انسانها را وسيلهء فراموشى خود قرار نمى داد .
مگر عقل يكى از دو بال سعادت و فضيلت انسانها در دو قلمرو مادى و معنوى نمى باشد ؟