تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٩٥ - ٣ - آيا عرض مى تواند جوهر را تغيير بدهد ؟

به حال خود باقى خواهد بود و اگر تحولى در جوهر يا ( صورت نوعيه ) صورت بگيرد ، بدون ترديد عرض هم تغيير خواهد يافت ، ولى اين عرض به جوهر ديگر منتقل نمى گردد ، بلكه خود آن جوهر يا ( صورت نوعيه ) براى خود تشخصى دارد كه ممكن است مشابه تشخص جوهر ديگرى بوده باشد . مى توان گفت : خلاصهء استدلال آنان همين بوده است .
جلال الدين اين استدلال و مدعا را هم مردود مى شناسد .
ولى براى منظورى كه جلال الدين دارد اين مدعا و استدلال خللى وارد نمى سازد ، زيرا - خواه بگوئيم : اعراض قابل انتقال هستند يا نه ، منظور جلال الدين كه ثبات اعراض و دخالت آنها در جواهر است قابل اثبات مى باشد . بلى اگر نيست و نابود شدن اعراض كه در مسئلهء اول مطرح كرديم ثابت شود ، منظور جلال الدين مردود خواهد گشت .
٣ - آيا عرض مى تواند جوهر را تغيير بدهد ؟
براى اثبات اين مسئله كه اعراض مى توانند جوهرها را تغيير بدهند ، مثالهايى مى زند كه بدين قرار است :
١ - زراعت كه عمل انسانى است ( شخم كردن زمين ، آبيارى كردن ، دانه پاشيدن ) چون عمل است ، لذا از نوع اعراض است و همين اعراض گندم را توليد مى كنند كه جوهر است ٠ ٢ - دوايى كه بر مو مى زنند ، مو را پيچ پيچ كرده وضع آن را عوض مى كند . در اين مثال بايستى تأمل كرد ، زيرا ، دارو خود از اجسام طبيعى است وانگهى شكل پيچيدهء مو از اعراض است .
ممكن است مقصود جلال الدين از بكار بردن دوا و مقصود از سلسلهء مو به وجود آمدن موى سر بوده باشد .
٣ - هم خوابگى با زن از جملهء حركات است كه از مقولهء عرض مى باشد ، ولى نتيجهء