تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٣٩ - بحثى ديگر در يقين

در درجهء نهايى ، زيبايى آن چنان در اعماق روح من نفوذ مى كند كه گويى جزء ذات من شده است .
درجهء اول را علم اليقين ، درجهء دوم را حق اليقين ، درجهء سوم را عين اليقين مى ناميم . مطمئناً مى توان گفت كه مقصود جلال الدين هم از عين اليقين درجهء سوم است كه متذكر شديم . دو بيت زير را دقت فرماييد :

ز آتش ار علمت يقين شد از سخن پختگى جو در يقين منزل مكن
يعنى دو درجهء اول و دوم يقين تو را ميخكوب نكند ، بلكه رو به درجهء سوم نموده و خود را به آن درجه برسان :

تا نسوزى نيست آن عين اليقين اين يقين خواهى در آتش در نشين
أَلْهاكُمُ اَلتَّكاثُرُ . حَتَّى زُرْتُمُ اَلْمَقابِرَ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ . ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ . كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ اَلْيَقِينِ . لَتَرَوُنَّ اَلْجَحِيمَ . ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ اَلْيَقِينِ ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ اَلنَّعِيمِ . » ١٠٢ : ١ - ٨ [١] ( شما را رقابت در افزودن [ مال و فرزند و جاه و يا افزودن به طور مطلق ] از خدا غافل كرد ، تا آن گاه كه به ديدار خاكهاى تيره ( گورها ) شتافتيد . آرى به زودى خواهيد فهميد باز آرى ، به زودى خواهيد فهميد آرى ، اگر با علم اليقين مى دانستيد [ يا اى كاش با علم اليقين بدانيد ] شما دوزخ را خواهيد ديد . ديدن شما عين اليقين خواهد بود ، در آن روز شما از نعمت خداوندى مسئول واقع خواهيد گرديد ) .
بحثى ديگر در يقين از نظر بررسى ماهيت يقين و مراتب آن ، بحث گذشته تا حدودى مى تواند مفيد بوده باشد ، ولى ما نبايستى به همين مقدار قناعت بورزيم كه ماهيت يقين را با معلومات موجوده تفسير نموده و آن را بدانيم ، آن چه كه لازم است ارزيابى اين پديدهء ذهنى و لزوم به دست آوردن آن و بيان حدود و امكاناتى است كه ما مى توانيم مطرح ساخته و بهره بردارى كنيم . در اين مباحث چند مسئله را متذكر مى شويم :

[١] سوره التكاثر . .