تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣١٣ - انعكاس ابتدايى حقايق تقليد است ، ولى با تكرار و دقت لازم و كافى به تحقيق مبدل مى گردد

((٥٦٧)) عكس كاوّل زد تو آن تقليد دان چون پياپى شد شود تحقيق آن
انعكاس ابتدايى حقايق تقليد است ، ولى با تكرار و دقت لازم و كافى به تحقيق مبدل مى گردد قضيه‌اى كه براى اولين بار خود را به انسان مى نماياند و انسان در بارهء آن قضيه و واحدهاى تشكيل دهندهء آن اطلاع و آگاهى ندارد - اگر آن قضيه را با همان انعكاس اولى در ذهن بپذيرد ، بدون ترديد از روى تقليد خواهد بود . اين مطلب كاملًا صحيح است ، ولى چند مسئله در اين جا وجود دارد كه بايستى به طور اختصار آنها را متذكر شويم :
مسئلهء اول - بيت فوق از نظر لفظى مقصود جلال الدين را كاملًا نمى رساند ، زيرا - او مى خواهد مضمونى را بگويد كه به طور اجمال ما بيان كرديم ، در صورتى كه ظاهر بيت فوق مى گويد : خود انعكاس ابتدايى تقليد است . بنا به مطلبى كه گفتيم خود انعكاس تقليد نيست ، بلكه انعكاس آن حالت بازتاب قضيه و صورت گرفتن آن است در ذهن انسانى و تقليد پس از پذيرفتن يك قضيه صورت مى گيرد . براى توضيح اين ، مسئلهء دوم را مطرح مى كنيم .
مسئلهء دوم - معناى تقليد و پيروى ، پذيرفتن گفتار يا كردار ديگرى است بدون دليل تفصيلى .
چنان كه معلوم است پذيرفتن از مقوله تصديق است و مادامى كه تصديق صورت نگرفته است نمى توان گفت : آن شخص پيروى مى كند ، مگر اين كه بگوييم : مقولهء تقليد آن چنان ضعيف و ناچيز است كه گويى در تقليد كننده اصل توانايى تصديق و عدم تصديق وجود ندارد ، بلكه او مانند آينه آن چه را كه از طرف تقليد خود در پيش رو مى بيند در درون خود آن چنان منعكس مى سازد كه گويى آن را درمى يابد ، دريافتنى