تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٥ - ولايت تشريعى

ولايت تشريعى در مقابل ولايت تكوينى نوعى از ولايت وجود دارد كه آن را ولايت تشريعى مى گويند و آن عبارت است از سلطهء يك انسان بانسان يا به انسانهاى ديگرى از نظر راهنمايى در قانون . اين ولايت در قرآن مجيد در آيات متعددى مطرح شده است . آن چه كه در اسلام به عنوان يك واحد عقيدتى در اين باره وجود دارد اين است كه ولايت تشريعى نيز مانند ولايت تكوينى تعيينى مخصوص به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله است و قوانين اسلام به وسيلهء آن بزرگوار بيان شده است و پس از او ائمه عليهم السلام يا صحابه در روش اهل سنت تنها مى توانند تفسير كنندهء آن قوانين بوده باشند . در حقيقت ائمه عليهم السلام يا صحابه مربيان و معلمان هستند نه قانون گذار . در جوامع ديگر دو قسم ولايت تشريعى ديده مى شود :
ولايت تشريعى در حقوق پيرو .
ولايت تشريعى در حقوق پيش رو .
ولايت تشريعى در حقوق پيرو با خود مردم است ، به اين معنا كه هنگامى كه خود مردم به يك موضوعى راضى شدند و سيره و عادت خود را بر آن بنا نهادند ، تدريجا و با استحكام تبعيت از آن موضوع صورت قانونى به خود مى گيرد . اين حقوق پيرو است كه گروهى از كشورهاى غربى امروز از آن تبعيت مى كنند . معايب اين گونه حقوق فراوان است ما تنها بيك نكته متذكر مى شويم و آن اين است كه : افراد انسانى از آن جهت كه همواره در صدد اشباع تمايلات مادى و حيوانى خود مى باشند ، لذا كارها و روابطى را كه ايجاد مى كنند اغلب روى همان تمايلات بنا نهاده مى شود ، به همين جهت ديگر براى انسانها در حقوقى كه تنها امضاى كارهاى مردم است تكاملى مطرح نخواهد بود تنها نتيجه‌اى كه عايد چنين اجتماعى مى باشد ، يعنى خدمتى كه حقوق پيرو انجام مى دهد ، اين است كه مردم به يكديگر تجاوز نكنند . ( البته مردم ، نه ما فوق مردم كه همواره در جوامع به طور فراوان پيدا مى شود و قانون را مانند تار عنكبوت مى داند كه نمى تواند او را به زنجير بكشد . ) ولايت تشريعى در حقوق پيش رو آن حق مسلم است كه براى قانون گذار يا قانون