تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٧ - اگر مهر خدايى بر گوش و ديده زده نشود به حد كافى صداها و صورتهاى بيدار كننده وجود دارد

((٦٧٩)) هست بر سمع و بصر مهر خدا در حجب بس صورت است و بس صدا
اگر مهر خدايى بر گوش و ديده زده نشود به حد كافى صداها و صورتهاى بيدار كننده وجود دارد اين مسئله را در مباحث جبر و اختيار تا حدودى بررسى كرديم و آيه‌اى كه مى گويد :
« خَتَمَ الله عَلى قُلُوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ وَعَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَلَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ . » ٢ : ٧ (١) ( خداوند بر دلهاى آنها مهر زده و بر گوشها و ديده گان آنان پرده ايست ، عذاب دردناكى در انتظار آنها است ) .
براى مكتب جبريون مورد استفاده قرار گرفته مى گويند : هنگامى كه خداوند خود مهر بر دلها بزند و روى چشمان آنان پرده بر اندازد و گوشهاى آنها را از شنوايى باز بدارد ، آيا باز اختيارى وجود دارد ؟ اين مسئله نمى تواند دليل بر سلب اختيار از انسانها بوده باشد ، زيرا - آيهء شريفه نمى گويد : ما مردم را بدو قسمت تقسيم كرده و دلهاى گروهى از آنان را از دريافت حقيقت باز داشته‌ايم ، بلكه با نظر به آيه‌اى كه پيش از آيهء فوق گفته شده است :
« إِنَّ اَلَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ٢ : ٦ . » (٢) ( آنان كه كفر ورزيدند خواه آنها را تبليغ كنى يا نه ، ايمان نخواهند آورد ) .
روشن مى شود كه پس از آن كه گروهى با اختيار خود كفر مى ورزند و فعاليت

(١) سوره بقره ، آيهء ٧ . .
(٢) سوره بقره ، آيهء ٦ . .