تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٥٣ - به راه كردن يكى از آن دو غلام را و از ديگرى پرسيدن و باز گفتن او آن چه در وى است

آيه
چون زندگى شما در عيب جويى ديگران مى گذرد در اصلاح خويشتن نمى توانيد گامى برداريد
آيه « من جاء بالحسنة فله عشر امثالها . . . » [١] ( هر كس حسنه‌اى بياورد [ كار نيكويى انجام بدهد ] ده برابر آن را خواهد داشت ) .


((٨٨١)) هر كسى گر عيب خود ديدى ز پيش كى بدى فارغ وى از اصلاح خويش
چون زندگى شما در عيب جويى ديگران مى گذرد در اصلاح خويشتن نمى توانيد گامى برداريد آرى اگر بنا شود هر كسى عيب خويشتن را پيدا كند و در اصلاح آن بكوشد ، فراغتى براى كسى نمى ماند .
اگر چه اين مطلب در ظاهر مبالغه آميز به نظر مى رسد ، ولى مى توان با كمى دقت تصديق كرد كه اين يك مسئله صحيح و واقعى است ، مقصود از عيب مطلق نقاط منفى نيست تا گمان كنيم كه انسان هر اندازه هم داراى عيب بوده باشد بالاخره عيوب انسانى نهايتى دارد و چنان نيست كه يك عمر انسان را براى اصلاح آنها به خود مشغول بدارد مخصوصاً با در نظر گرفتن اين كه توبه و ندامت حقيقى گاهى تمام گناهان و عيوب انسانى را از بين مى برد ، بعضى از لحظات در زندگانى انسان وجود دارد كه مى تواند تمام سر نوشت آدمى را دگرگون بسازد ، از منفى به مثبت يا از مثبت به منفى ، بلكه مقصود آن نقص وجودى انسانى است كه مادامى كه در سر راه بىنهايت در حركت است وجود

[١] الانعام آيهء ١٦٠ - شايد روايتى مطابق مضمون آيهء فوق از پيغمبر نقل شده باشد و احتمال مى رود كه مقصودش « من ايقن بالخلف جاد بالعطية » باشد كه از پيغمبر و امير المؤمنين ( شرح نهج البلاغه ) ابن ابى الحديد ج ٤ ص ٣٨ ) نقل شده و معنايش اين است كه هر كس يقين به پاداش كند در بخشش مضايقه نمى كند ) و عدد ده را جلال الدين با نظر به آيه گفته است . .