تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٥٠ - سپرى شدن يك منزل در راه حقيقت ، بهتر است از هزاران گام و دور زدن در راه حقيقت نماها

به نقطهء ديگر نيست كه احتياجى به حركت از مبدأ و قطع مسافت و رسيدن به مقصد داشته باشد ، اين ايده آل است - ايده آل حركت روح در بىنهايت است كه آغاز و انجام براى آن قابل تصور نيست . شما در حركت به سوى ايده آل قصد واقعى كنيد كافى است كه خود را در مقصد ببينيد .
خواهيد گفت : ايده آلهايى كه براى بشر مطرح است داراى درجات بسيار گوناگون بوده و براى رسيدن به ايده آل عالىتر سپرى كردن منازل مورد نياز مى باشد . پاسخ شما بسيار واضح است ، زيرا - چيزى كه معشوق انسانى قرار گرفت صدها هزار نوع جلوه هم كه داشته باشد يكى است . چون با روح عاشقانه حركت انجام مى گيرد كم و زيادى در آن سير مطرح نخواهد بود ، بلكه جلوه‌اى پس از جلوه‌اى مى باشد كه به حسب زمان ممكن است يكى پس از ديگرى از راه برسد ، ولى چنان كه گفتيم : قصد كردن ايده آل همان و رسيدن به ايده آل همان .
روى اين اصل است كه جلال الدين مى گويد :

رفتن يك منزلى بر بوى ناف بهتر از صد منزل گام و طواف
زيرا - از آن هنگام كه بوى نافهء عطر آگين آهو انسان را به سوى خود مى كشاند در حقيقت همان بوى عطر آگين بانسان رسيده است يا انسان به آن بوى عطر آگين نايل شده است . او در خود هدف گام بر مى دارد و اين گام برداشتن غير از تقلا و فعاليت در راهى است كه هدف نهايى آن راه در نقطه‌اى دور خود را بنماياند و راهى بس دور و دراز ميان انسان و آن هدف وجود داشته باشد . راهى كه به قول جلال الدين درنده ها و سنگلاخها و درياها و صحراها دارد كه ممكن است در قدم اول انسان را از رفتن باز بدارد ، يا اصلا انگيزگى هدف را از هدف سلب كند ، تازه اين مطلب موقعى صحيح است كه هدف مزبور واقعاً هدف و ايده آل بوده باشد نه سراب آب نما و باطل هدف نما .