تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٥٢ - اگر از معرض حوادث بيرون رفتى ديگر تغير به تو راهيابى نخواهد داشت

((١٣١٩)) پخته گرد و از تغير دور شو رو چو برهان محقق نور شو
اگر از معرض حوادث بيرون رفتى ديگر تغير به تو راهيابى نخواهد داشت هر چه كه از سطح ظاهرى طبيعت بر كنار شده و رو به اعماق و پشت پردهء آن ببريم از تغييرات و تحولات دورتر خواهيم گشت .
در كتب فلسفى عربى به اين عبارت گفته مى شود :
« الشيء ما لم يتشخص لم يوجد » .
يك مثال روشن كه آزمايشگاهش در درون خود ما است ، اين اصل را اثبات مى كند . اين مثال عبارت است از دو قلمرو ( خود آگاه ) و ( ناخود آگاه . ) تمام حقايق و نمودها كه در قلمرو خود آگاه ما جريان دارد به طبيعت نزديكتر و از نمونهء قوانين طبيعى برخوردارتر مى باشد ، مثلًا هنگامى كه ذهن ما مشغول مشاهدهء تداعى معانى است ، عبور واحدها يكى پس از ديگرى يا يكى در كنار ديگرى از اين قانون طبيعى پيروى مى كند كه هيچ نقطهاى از هستى خارجى در آن واحد دو نمود مخالف را در بر نمى گيرد ، همچنين واحدى كه در جريان خود از نقطهاى از زمان عبور مى كند دو باره به همان نقطه باز گشت ندارد و نيز هر واحدى كه در ذهن ما در قلمرو خود آگاه وارد شده ، در معرض تغييرات درونى و برونى قرار گرفته است . مثلًا موقعى كه براى شما لذتى دست داده است ، هرگز آن لذت در صحنهء خود آگاه شما ثابت نخواهد ماند و با از بين رفتن عامل آن لذت يا به وجود آمدن عامل الم از بين خواهد رفت . همچنين هنگامى كه شما ماه را تصور مى كنيد ، انعكاس صورت ماه در خود آگاه شما ديرى نمى پايد ، يا به كلى از صفحهء ذهن كنار مى رود ، يا به ضمير ناخود آگاه