اين كار دلهاى آنان لرزان و تصميمشان درهم شكست و بنابراين به اذن خداى عزيز حكيم، مسلمانان، به حق پيروز شدند و بر مشركان چيره گشتند. اگر نبود تأييد خداى متعال با الطاف خاص خود، اين رفتار پيامبر (ص) موجب شكست مشركان نمى‌شد و بدين جهت است كه مى‌توان پرتاب تيرى را- كه مؤثر واقع مى‌شود- به خدا نسبت داد، چه خداى بزرگ است كه اين اثر سودبخش را در آن قرار داده است.

٧٩- آيه ٢٣، سوره انفال: وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ‌- اگر خدا در آنها خير و صلاحى مى‌ديد، آنها را به سخن حق شنوا مى‌كرد. اگر هم به حق شنوا كند، باز ازآن‌رو گردانند و اعراض كنند».

اشاعره، اين آيه را دليل آورده‌اند، بر اينكه خداى متعال است كه كافران را از پذيرش ايمان، بازداشته است.

پاسخ: اين آيه با آيه ديگرى آغاز مى‌شود كه مى‌گويد: إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ. وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ ...- بدترين جنبندگان نزد خدا كسانى هستند كه (از شنيدن و گفتن حرف حقّ) كر و لال هستند و تعقل نمى‌كنند. و اگر خدا خيرى را در آنان پى مى‌برد، آنان را به شنيدن وامى‌داشت ...».

اين آيه تشبيهى است نسبت به وضع مشركان سركشى كه در گرداب گمراهى فروافتاده‌اند و پند اندرزگويان به آنان سودى نرساند و آن چنان در قيد و بند خطاهاى خويشند كه مجالى براى تأثير پند و راهنمايى در دلهاى سياه آنان وجود ندارد. اين حالت ناخوشايند و ناگوار آنان بدتر از حالت جانوران است. آنان خود را به كران و گنگانى تبديل كرده‌اند كه هيچ‌گاه به هيچ‌چيزى نمى‌انديشند. اينان از روز نخست، راه خود را در جهت عكس راه هدايت و رستگارى آغاز كرده‌اند. بنابراين، عنايت و الطاف خداى متعال را كه خاص مؤمنان راه يافته است، از دست داده‌اند.

با توضيحى كه داده شد چكيده معنى آيه اين است كه اين كافران ملحد، استعدادهاى فطرى خود را براى پذيرش سخن حق، نابود كرده‌اند، بنابراين درى را كه خود به روى دلهاى خود بستند، خداوند نمى‌گشايد و فطرتشان را كه فاسد كرده‌اند، خداوند اصلاح نمى‌كند و اگر هم خداوند، آنان را در سويى قرار دهد كه دعوت حق را بشنوند و حقيقت آنچه را كه بدان خوانده مى‌شوند، درك كنند، درهاى بسته دلهاى‌