آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣١٩ - درس صد و بيست و يكم آيات متشابه سورههاى انعام و اعراف

(خدا هدايت هركس را خواهد، قلبش را به نور اسلام روشن و داراى سعه‌صدر گرداند و هركس را خواهد گمراه نمايد، دل او را از پذيرفتن ايمان تنگ و سخت گرداند كه گويى مى‌خواهد از زمين بر فراز آسمان رود».

هدايت و گمراهى مذكور در آيه، همان توفيق و خوارى است و از اين روى در پى آن، چنين آمده است: كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ‌.- بدين سان خدا پليدى را بر آنان كه ايمان نمى‌آورند مقرر مى‌دارد». همچنين آنان را كه در پى هدايتند، بر هدايتشان مى‌افزايد: وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً‌[١]. و چون منحرف شدند، خداوند دلهاى آنان را منحرف مى‌كند: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ‌[٢] ٦١- آيه ١٣٧، سوره انعام: وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما فَعَلُوهُ‌.- اگر خدا مى‌خواست، چنين نمى‌كردند».

يعنى از طريق اجبارى كه منافى با اختيار در تكليف است.

٦٢- آيه ١٤٩، سوره انعام: فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ‌.- اگر خدا مى‌خواست، همه شما را هدايت مى‌كرد».

كه توضيح اين آيه همانند آيه پيشين است.

٦٣- آيه ١٦، سوره اعراف: قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ‌.- شيطان (خطاب به خداوند) گفت كه چون تو مرا گمراه كردى، من نيز بندگانت را از راه راست گمراه مى‌گردانم».

اشعرى (در دفاع از برادر خود) مى‌گويد: «خداى متعال است كه شيطان را گمراه كرد و او را به گرداب گناه انداخت و خود دليلى است بر اينكه كفر و عصيان ناشى از فعل و اراده خداست» و پيشتر نيز اين سخنان از وى نقل شد. (ص ٦٢ و ٧٠).

پاسخ: كلمه «غىّ» داراى معانى گوناگون است، مانند نااميدى، محروميت،

[١] مريم، ٧٦.

[٢] صفّ، ٥.