آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٧٠ - آيا آيات«حبط» داراى عموميت است؟
ممكن است طرفداران «احباط» قيدى را- كه در آيه به كار رفته است- بر اثبات عقيده خود دليل آورند كه اين قيد، جزاى نيك نيكوكاران را به پرهيز از گناهان كبيره مقيد مشروط كرده است، بنابراين، هيچكس به ثواب كردار خود دست نيابد، مگر اينكه از انجام گناهان كبيره خوددارى كند. اين اعتقاد با اعتقاد به «احباط» به گونه كامل، منطبق است، چه اين عقيده بر آن است كه گناه به دنبال كار شايسته، آن كار نيكو را تباه مىكند.
اين نظر بر اين پايه است كه جمله الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ. [خداوند پاداش نيكو عطا مىكند به] آنان كه از گناهان كبيره و اعمال زشت دورى كنند، مگر آنكه لممى (يعنى گناه يا وسوسهاى) از آنها سرزند كه مغفرت پروردگار بسيار وسيع است». بيان از جمله «الّذين احسنوا. خدا نيكوكاران را پاداش نيكو عطا مىكند.» باشد كه در اين صورت قيدى براى آن به شمار مىآيد. ولى بر اين نظر اشكال شده است كه چگونه فعل مستقبل (يجتنبون) شايستگى دارد كه بيان، براى فعل ماضى (احسنوا) باشد؟ به همين دليل، برخى ترجيح دادهاند كه جمله الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ ... جمله مستأنفه و مستقلى و به معنى هم الذين يجتنبون ... باشد. در اين صورت، معنى آيه چنين است: «تا خداوند به آنان كه نيكى كردند، پاداش نيكو دهد و آنان كسانى هستند كه از گناهان كبيره و كارهاى زشت دورى مىجويند». يا اينكه موصول «الذين»، مبتدا باشد و خبر آن محذوف شده باشد كه جمله إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ نمايانگر خبر محذوف است.
به هر تقدير، در التفات از صيغه ماضى «احسنوا» به صيغه مضارع «يجتنبون» نكتهاى است دقيق و آن اينكه فعل مضارع نمايانگر روش و عادت مىباشد روش و عادت آن است كه كسى بيشتر و غالبا كار معينى را انجام دهد. بنابراين، عدم انجام آن كار به ندرت، با آن روش و عادت، ناسازگار نيست. براى نمونه، آنكه عادت دارد، پس از صرف غذا پيادهروى كند، اين رفتار، عادتى است كه با انجام آن در بيشتر روزها، بدست آمده است و درباره چنين كسى مىگوييم: عادت دارد كه پس از صرف غذا پياده روى كند. اگر احيانا و گاهى اين رفتار را ترك كند، و يك يا دو بار، آن را انجام ندهد، با عادت او ناسازگار نيست و همچنان درباره چنين فردى مىگويند: «پيادهروى عادت اوست».