آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩١ - قضاء و قدر از نظر متكلمان شيعه

«سيد عبد اللّه شبّر» نيز تفسير و تحقيقى پيرامون اين حديث دارد.[١] عقيده ما به گونه فشرده در مسئله قضا و قدر، بدين شرح است: «قدر عبارت از علم خداى متعال به مصالح امور است و خود نشان‌دهنده حكمت خداى متعال در آفرينش و تكليف است. و «قضا» عبارت است. از: اجراى اراده او در آفرينش آفريدگان يا تشريع تكليف. آنچه به كردار آدميان ارتباط دارد، قضا به معنى تشريع و الزام تكليفى است كه نه جبر است و نه اضطرار، بلكه نشان‌دهنده مبدأ اختيار در تكليف است».

اين است چكيده آنچه از سخن امير المؤمنين (ع) استفاده مى‌كنيم و آثار منقول از پيامبر (ص) و امامان شيعه (ع) نمايانگر آن است. اكنون پس از نقل نمونه‌هايى از آيات قرآن در اين موضوع، به برخى از احاديث وارده در اين باره اشاره‌اى خواهيم كرد:

١- وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ، كِتاباً مُؤَجَّلًا.[٢] (هيچ‌كس جز به فرمان خدا نخواهد مرد كه اجل هركس در لوح قضاى الهى به وقت معين ثبت است ...

حكم قضا و قدر در اين آيه تكوينى است.

٢- وَ لكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا.[٣] (تا آنكه قضاى حتمى را كه خدا مقدر فرموده اجرا سازد) در اين آيه نيز قضا و حكم تكوينى است.

٣- قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا.[٤] (اى رسول ما!) بگو هرگز جز آنچه خدا خواسته به ما نخواهد رسيد و اوست مولاى ما.

آيه نمايانگر دانش خداى متعال است بدانچه مصلحت ماست و اگر به موجب حكمت خود بخواهد، نسبت به ما انجام مى‌دهد.

[١] ر. ك: مصابيح الانوار فى مشكلات الاخبار، ج ١، ص ١١٣- ١٢٣.

[٢] آل عمران، ١٤٥.

[٣] انفال، ٤٢.

[٤] برائت، ٥١.