آرى، پيامبر (ص) در تطبيق قران با موارد خاص- كه قرآن براى همان موارد فروفرستاده شده بود، كوشيد و على (ع) در تطبيق قرآن با مواردى كه مشابه آن موارد خاص بوده، كوشش نمود.

در روزگار جاهليت، هنگامى كه اعراب، براى حج احرام مى‌بستند، از سوراخى در پشت خانه خود به خانه آمد و شد مى‌كردند. در اسلام به موجب آيه ١٨٩ سوره بقره: وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى‌ وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ‌ (به مردم گفته شد: كار خوبى نيست كه از پشت خانه‌ها به آنها وارد شويد. خوبى، تقواى هركس است و اينكه از در خانه خود وارد شويد). اين رسم جاهلى، با مرگ كسانى كه بدان رفتار مى‌كردند از بين رفت، ولى با از بين رفتن اين رسم، آيه از بين نمى‌رود و قاعده كلى آن كه عبارت از منع انجام كارها از راههاى غير عادى و غير معمولى است، به قوت خود پابرجا است‌[٢]. اين نكته، همان تأويل است كه آيه، آن را در بردارد و هميشه مورد عمل است.

آيه ٣٠ از سوره ملك از همين‌گونه است: قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ‌ كه مى‌گويد: (اى رسول ما بگو (اى كافران) بنگريد كه اگر آب كه مايه زندگى شماست، صبحگاهى همه به زمين فرورود (جز خدا) كيست كه باز آب گوارا براى شما پديد آورد؟) اين آيه را، آيه ديگرى از قرآن تفسير مى‌كند كه مى‌گويد:

خداست آن كه آب را از آسمان فروفرستاده و آن را در زمين به طرف چشمه‌ها رانده است، تا بدان كشتهاى گوناگون را به وجود آورد: أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ‌. اين معنى ظاهرى آيه است كه الفاظ نمايانگر آن است ولى در تأويل آن آمده است: «اگر شما حجتى از حجتهاى‌

[١] تفسير عياشى، ج ١، ص ١٥- ١٦، شماره ٦.

[٢] رجوع شود به: تفسير شبّر، ص ٦٧، چاپ كشمير.