آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٩٦ - درس صد و بيست و پنجم آيات متشابه سوره اسراء

كه اين سخن، نيكو نيست، چه پيش از سرپيچى از امر او هلاكت آنان را اراده كرده است، هلاكت كسانى را كه سزاوار آن نيستند.

پاسخ اين گفته اين است كه خداى متعال، تنها هلاكت كسى را اراده مى‌كند كه پيشتر گناهى را انجام داده و سزاوار هلاكت است. نكته تأييد گر درستى مفهوم آيه‌ وَ إِذا أَرَدْنا ... أَمَرْنا ... در تكرار امر به اطاعت و ايمان است، زيرا اتمام حجّت نسبت به سركشان و گناهكاران و بيم دادن آنان انجام پذيرفته باشد، تا حجت بر آنان تمام گردد كه هرگاه به سرپيچى از امر خدا برخاستند و پرچم سركشى و نافرمانى برافراشتند، پس از تكرار وعد و وعيد و پند و اندرز و بيم دادن، از جمله كسانى به شمار مى‌آيند كه شايستگى هلاكت و عذاب خدا را دارند.

شاهد درستى اين تأويل، آيه پيش از آيه مورد گفتگو است كه مى‌گويد:

وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا.

دوم- اينكه جمله «أمرنا مترفيها» صفت قريه باشد و نه پاسخ جمله شرط «و اذا اردنا» و بدين برداشت و مفهوم، معنى آيه چنين است: و وقتى اراده كرديم.

ديارى را كه از خصوصيات آن اين بود كه توانگران آن را امر كرديم، سپس در آن گناه پيشه كردند، هلاك كنيم ... و در اين صورت، پاسخ شرط «إذا» به ظاهر، در آيه وجود ندارد. از آنجا كه مفهوم آيه بر آن دلالت دارد، نيازى بدان نيست و مانند آن آيات ٧٣ و ٧٤ سوره زمر در توصيف بهشت است كه مى‌گويد: حَتَّى إِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ أَبْوابُها وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ. وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ‌.- مؤمنان به بهشت درآيند) و گويند ستايش خداى را كه وعده لطف و رحمتش را بر ما محقّق فرمود و ما را وارث همه سرزمين بهشت گردانيد، تا هر جاى آن بخواهيم منزل گزينيم (بلى آن روز) پاداش نيكوكاران بسيار نيكو خواهد بود».

در اين آيه نيز پاسخ شرط «إذا» نيامده است، زيرا نيازى بدان نيست. شعر «هذلى» نيز شاهد ديگرى بر درستى اين مطلب است كه مى‌گويد:

«وقتى آنان را به سوى قتائده بردند، آن گونه آنان را بدانجا بردند كه گويى شتران را طرد