آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٣ - درس نود و هشتم آيا در قرآن آيات متشابه وجود دارد؟

انعطاف است. بنابراين، امام على (ع) از استدلال و احتجاج به قرآن در برابر اهل بدعت و هوا نهى فرمود، زيرا آنان بى‌پروا قرآن را تأويل مى‌كنند و هنگامى كه «ابن عباس» را براى اتمام حجت، با خوارج به سوى آنان فرستاد، به او فرمود: «به وسيله قرآن با آنان مجادله مكن، زيرا قرآن وجوه گوناگونى را در بردارد، تو چيزى مى‌گويى و آنان چيز ديگرى، ولى به وسيله سنت با آنان سخن بگو، كه آنان در برابر سنت راه گريزى ندارند.» هنگامى كه عربى مى‌شنود: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ[١] (آن روز رخسار گروهى از شادى برافروخته و نورانيست و به چشم قلب، جمال حق را مشاهده مى‌كنند.) چه بسا امكان ديدن خداوند به‌وسيله چشم، به انديشه او خطور نكند، چنانكه «زمخشرى» مى‌گويد:

«به هنگامى كه همه مردم، در مكه، از سختى گرماى ظهر، درهاى خانه‌هاى خود را بسته بودند، از زن نيازمندى شنيدم كه مى‌گفت: دو چشم من بسوى شما و خدا مى‌نگرد. بديهى است، آنان كه اين سخن را مى‌شنيدند، به ذهن هيچ‌يك از آنان نمى‌گذشت كه منظور او ديدن و نگريستن خدا و نداست، بلكه قصد او طولانى شدن انتظار و درخواست فضل و رحمت پروردگار است. آيه مذكور نيز با توجه به مفهوم انحصارى كه در آن است از همين‌گونه است. اما «اشاعره» و پيروان آنان، اعم از مشبهه و مجسّمه، به همان ظاهر آيه اكتفا كرده و پافشارى كرده‌اند كه نگريستن به سوى خداى متعال، به‌وسيله همين دو چشمى است كه در چهره قرار دارد.[٢] نيز هنگامى كه عربى مى‌شنود: ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ[٣] (آنگاه خداوند به عرش توجه فرمود و امر آفرينش را نيكو ترتيب داد.) چه بسا از اين آيه چيزى، جز استقلال خداى متعال نسبت به ملكوت زمين و آسمان و تدبير او در شئون اين جهان درك نكند، چنانكه در شعر يكى از شاعران عرب آمده است:

[١] قيامة، ٢٣.

[٢] ر. ك: الابانة، ابو الحسن اشعرى، ص ١١، چاپ حيدرآباد دكن.

[٣] يونس، ٣.