هدايت‌شدگان از گمراهان روشن مى‌شود. بنابراين آنان كه هدايت را پذيرفته‌اند، خداوند از روى فضل، بر هدايت آنان افزوده است و آنان كه گمراهى را برگزيده‌اند، خداوند آنان را خوار نموده و در تاريكيها رها كرده است كه هيچ نمى‌بينند. و اين است معنى ظاهر و آشكار آيه كريمه و دليلى نيست كه دست‌آويز آنان قرار گيرد.

٧٢- آيه ١٨٧، سوره اعراف: مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ مَنْ يُضْلِلْ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ‌.- هركس را خدا راهنمايى كند، او راه يافته است و هركس را گمراه نمايد، هم آنان زيان‌كارانند».

هدايت و راهنمايى در اينجا همان توفيق و ارشاد به سوى راه درست است.

همان گونه كه اضلال و گمراهى در اين آيه، عبارت است از محروميت و خوارى. پس از اتمام حجت نسبت به آنان به‌وسيله تبليغ و دعوت كه بارها در اين باره سخن گفته شده است.

٧٣- آيه ١٧٩، سوره اعراف: وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ‌.- بسيارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفريديم».

پيشتر نيز گفته شد كه «لام» در «لجهنم» براى نهايت است. همانند لام در «ليكون» در آيه ٨ سوره قصص: فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً.

٧٤- آيه ١٨٢، سوره اعراف: وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ‌.- آنان كه آيتهاى ما را تكذيب كردند، اندك اندك آنان را مى‌گيريم و به آنان مهلت دهم كه كيد و نيرنگ من بس شديد به آنان فرارسد».

در آينده پيرامون معنى «استدراج» كه همان خوارى براى كافر ستيزه‌جو، بر اثر كينه‌توزى او با حق و سرسختى او بر گمراهى است، سخن خواهيم گفت.

٧٥- آيه ١٨٦، سوره اعراف: مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلا هادِيَ لَهُ وَ يَذَرُهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ‌.- و آن‌كس را كه خدا گمراه كند، براى او راهنمايى نيست و او آنان را در سركشى فرومى‌گذارد تا در راه خود سرگردان باشند».

زيرا آن‌كس را كه خدا خوار كند، در راه هدايت توفيقش ندهد و بر اثر سرسختى و خوددارى او از پذيرش حق، هيچ‌كس و به هيچ‌گونه نمى‌تواند او را به راه‌